Τρίτη, 1 Νοεμβρίου 2016

Το στάδιο του καθρέφτη

_


https://vimeo.com/126583682
Mirror Stage-on vimeo


Κείμενο : Κυβέλου Ευαγγελία / Αθήνα 2007

Κατά τον Lacan η αφετηρία του οιδιπόδειου συμπλέγματος συμπίπτει με μια διαδικασία ωρίμανσης πολύ σημαντική για την ψυχική εξέλιξη του ατόμου, καθώς αποτελεί την διαδικασία μέσα από την οποία συγκροτείται το εγώ (Je), την οποία ονόμασε «στάδιο του καθρέφτη».(1)

Στην αρχή της ζωής του, το παιδί είναι πλήρως εξαρτημένο από την μητέρα του και δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει την εικόνα του στον καθρέφτη. Το Εγώ του δεν έχει δημιουργηθεί ακόμα.


Ο Baldwin, στις παρατηρήσεις βρεφών που είχε κάνει, είχε αποδείξει ότι το παιδί στην αρχή της ζωής του, δεν αναγνωρίζει την εικόνα του, ούτε και την εικόνα κανενός άλλου μέσα στον καθρέφτη. Σταδιακά, μετά τον έκτο μήνα αρχίζει το παιδί να παίζει ένα είδος κρυφτούλι στον καθρέφτη. Σκύβει, χάνει την εικόνα του από το βλέμμα του και μετά την ξαναεπαναφέρει.


Ο Lacan αυτές τις παρατηρήσεις θα τις επεξεργασθεί θεωρητικά, δομώντας την θεωρία του σταδίου του καθρέφτη.


Το στάδιο του καθρέφτη, τελείται σε τρεις θεμελιακούς χρόνους.
 

α) Κατ’ αρχήν το παιδί, δεν διαφοροποιεί τον εαυτό του από τους άλλους όντας μέσα σε μια σύγχυση.
 
Το παιδί μέχρι την ηλικία που λαμβάνει χώρα το στάδιο του καθρέφτη, δεν μπορεί να ξεχωρίσει τον εαυτό του από τους άλλους. Μπορούμε να δούμε ένα παιδί να πέφτει να κτυπάει και ένα άλλο παιδί εκεί κοντά να βάζει τα κλάματα.


Επίσης, δεν έχει αίσθηση ότι το σώμα του, αποτελεί μια ενότητα. Παραδείγματος χάριν, μπορεί να τραβάει τα μαλλιά του με το χέρι του και ενώ κλαίει γιατί πονάει, δεν αφήνει το χέρι του διότι δεν αντιλαμβάνεται ότι είναι το ίδιο που προκαλεί τον πόνο. Όταν η μητέρα ελευθερώσει το χέρι του, αυτό ησυχάζει.


Αυτή την εμπειρία της μη επίγνωσης της συνοχής του σώματος, ο Lacan θα την ονομάσει φαντασίωση του τεμαχισμένου σώματος.


Κατάλοιπα αυτής της αναπτυξιακής φάσεις μπορούμε να δούμε στην ενήλικη ζωή στα όνειρα, ή μέσα στο λόγο. Όταν θέλουμε να πούμε ότι δεν είμαστε καλά μπορούμε να πούμε φράσεις όπως «έχω γίνει κομμάτια», «έχω διαλυθεί». Μπορούμε επίσης να βρούμε μέσα σε ταινίες τρόμου, π.χ. ένα χέρι, χωρίς σώμα και κεφάλι, αποκομμένο, να πράττει κάτι. Αυτό δημιουργεί φόβο γιατί απευθύνεται σε εκείνο τον αρχέγονο απωθημένο κομμάτι του είναι μας όπου το κάθε μέλος του σώματος μας μπορούσε να έχει μια ανεξάρτητη ζωή. Μπορούμε ακόμα, να βρούμε μέσα σε έργα ζωγραφικής όπως αυτά του Picasso.


Στην παθολογία, την φαντασίωση του τεμαχισμένου σώματος, την συναντάμε στην σχιζοφρένια. Το τεράστιο άγχος του ψυχωσικού είναι το άγχος του κατακερματισμού, και έχει τις καταβολές του σε αυτή ακριβώς την αναπτυξιακή φάση. Ένας ψυχωσικός ασθενής μου, μου έλεγε, «Δεν με βλέπεις; δεν έχω κεφάλι, μου έχουν κόψει τα χέρια» ή «δεν το έκανα εγώ αυτό, αυτά το έκαναν» και έδειχνε τα χέρια του. Αυτά τα άτομα δεν έχουν την συνοχή του σώματος τους. Αυτή η συνοχή θα είχε πραγματωθεί σταδιακά αν οι ψυχωσικοί είχαν την δυνατότητα του περάσματος από το στάδιο του καθρέφτη.


β) Σε αυτό το δεύτερο χρόνο, το παιδί σιγά- σιγά θα αρχίσει να ξεχωρίζει την εικόνα του και να ταυτίζεται με αυτήν. Αυτή είναι η πρωταρχική ταύτιση η οποία γίνεται. 


Το παιδί αντιλαμβάνεται ότι αυτό που βλέπει δεν είναι ένα πραγματικό ον αλλά μια εικόνα και διακρίνει την δική του εικόνα από την εικόνα των άλλων.
Η πρώτη αυτή ταύτιση γίνεται με μια εικόνα σώματος. Με την δική του εικόνα που βλέπει μέσα στον καθρέφτη και θα οδηγήσει σε ένα «ενδοργανικό καθρέφτη». Θα ενδοβάλει δηλαδή αυτή την εικόνα του, θα την φέρει μέσα του.


Η πρωταρχική ταύτιση έχει μεγάλη σημασία για την διαμόρφωση του Ιδεώδες Εγώ (Je-Idéal) (2).


Ο Freud, χρησιμοποίησε το μύθο του Νάρκισσου που καθρεφτιζόταν στο νερό της λίμνης για να αναπτύξει την θεωρία του περί του πρωτογενούς ναρκισσισμού και έλεγε ότι «το εγώ, είναι πρώτα απ’ όλα ένα σωματικό εγώ». Αυτό το εγώ, που είναι ακόμα αδιαμόρφωτο και που για πρώτη φορά συντίθεται μέσα από την ταύτιση με την εικόνα του σώματος, ο Lacan το αποκάλεσε εγώ (Je), διαφοροποιώντας το από το Εγώ (Μοi).


Όταν το παιδί βλέπει την εικόνα του μέσα στον καθρέφτη, συνήθως αυτός ο αντικατοπτρισμός, συνοδεύεται από τα λόγια και από το βλέμμα της μητέρας του.


Οι μητέρες, ενστικτωδώς πηγαίνουν το παιδί τους στον καθρέφτη παρουσιάζοντας το στο ίδιο και του λένε το όνομα του. Δεν λένε αυτός είσαι, λένε το όνομα του. Η εικόνα ονοματίζεται. (3) Η μητέρα, προσδιορίζοντας την εικόνα με ένα όνομα, αποσπά το παιδί από την απλή σαγήνη του αντικατοπτρισμού, εισάγοντας το σημαίνον όνομα του παιδιού. Εάν το παιδί εγκλωβιστεί στην σαγήνη του ειδώλου, χωρίς την παρεμβολή, με το βλέμμα-τον λόγο-την ονοματοδοσία από την πλευρά της μητέρας, ο αντικατοπτρισμός μπορεί να οδηγήσει στο φαινόμενο του διπλού ( le double (4) ). Με τίμημα την ψύχωση (5) .
Η πλαισίωση της εικόνας με τα λόγια, αλλά ακόμα πιο πολύ με τα συναισθήματα της μητέρας, είναι αποφασιστικά για την δημιουργία του εγώ (Je), του παιδιού.


Η εικόνα που αποκτά όνομα και επενδύεται συναισθηματικά από την επιθυμία της μητέρας για το παιδί της, είναι αυτή με την οποία το παιδί θα κάνει την πρώτη ταύτιση μέσα στον καθρέφτη. Αυτό με το οποίο θα ταυτισθεί, είναι με αυτό που η μητέρα του βλέπει για αυτό.
Το μικρό παιδί, καθρεφτίζεται μέσα στα μάτια της μητέρας του. Είναι η επιθυμία της μητέρας του για αυτό, που θα το κάνει σημαντικό, θα του δώσει νόημα. Τα συναισθήματα της είναι η εικόνα του. Είναι η εικόνα που θα έχει αφ’ εξής για τον εαυτό του.


Αυτή η εικόνα λοιπόν που βλέπει το παιδί, δεν είναι μια αντικειμενική εικόνα, αλλά μια Imago, δηλαδή μια φαντασιακά επενδεδυμένη εικόνα. Είναι μια Imago του ίδιου του σώματος του.(6) Το είδωλο του, που κατοπτρίζεται, δεν είναι μια πραγματική αντανάκλαση αλλά μια αντανάκλαση φαντασιακή, που θα έρθει να τεκμηριωθεί από αντικειμενικά γεγονότα. Αυτή η αντανάκλαση έχει να κάνει όχι με την πραγματικότητα αλλά με την ψυχική πραγματικότητα.
Αυτή την ψυχική πραγματικότητα την βλέπουμε κλινικά, όταν ζητήσουμε από ενήλικες να μας περιγράψουν τι βλέπουν μπροστά στον καθρέφτη.


Άτομα σε κατάθλιψη, συνήθως παιδιά μιας καταθλιπτικής μητέρας, αποφεύγουν την θέα τους στον καθρέφτη, όπως η μητέρα τους χαμένη μέσα στην δική της θλίψη δεν τα έβλεπε, έτσι και αυτοί τώρα αδυνατούν να δουν τους εαυτούς τους. Ακόμα και όταν σηκώσουν το βλέμμα τους, αυτό που περιγράφουν, είναι μια υποτιμημένη εικόνα που δεν τους αρέσει (7) .
Οι σχιζοφρενείς, βλέπουν παραμορφωμένα πρόσωπα και τεμαχισμένα μέλη. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ή μητέρα τους δεν τους θέλησε σαν ένα ενιαίο σύνολο για να τους το προβάλει στην συνέχεια μέσα από το βλέμμα της. Αυτοί, δεν μπόρεσαν να περάσουν και να ολοκληρώσουν την ψυχική διαδικασία της τρίτης φάσης του σταδίου του καθρέφτη, που αφορά την απαρτίωση της εικόνας του σώματος σε ενιαία οντότητα κάτι που προϋποθέτει πάντα κάποιος άλλος να σε έχει πρώτα δεκτή σαν ολότητα και να στο έχει επιστρέψει.


Αυτό όμως, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία, δεν σημαίνει ότι η μητέρα έχει όλη την ευθύνη για την ψύχωση του παιδιού της, καθώς το ίδιο το παιδί ως υποκείμενο επιλέγει την τοποθέτηση του ως προς την δομή(8) που θα εξελίξει.


Η συμπτωματολογία όμως ακόμα και των παραλύσεων, δηλαδή φαντασιωσικών ανεξαρτητοποιήσεων μελών, των υστερικών, καταδεικνύουν την ευθραυστότητα της φαντασιωσικής ψυχικής ανατομίας και αναφέρονται σε αυτή την αποσύνδεση των μελών του σώματος.


γ) Σε ένα τρίτο χρόνο, επέρχεται η ενοποίηση της κομματιασμένης εικόνας του σώματος.  


Αυτή την φάση, ο Lacan, την ονόμασε «ορθοπεδική».
Είναι η στιγμή της ταύτισης του παιδιού με την ίδια την εικόνα του.
Η συγκρότηση αυτή τελείται με την διαμεσολάβηση της επιθυμίας της μητέρας.
Η μητέρα είναι αυτή που συγκροτεί το παιδί της σαν μια ενιαία οντότητα και δίνει νόημα στην εικόνα του μέσα στον καθρέφτη. Βάση της εικόνας που δομεί η ίδια η μητέρα για το παιδί της και του την προβάλει με το βλέμμα της και τα λόγια της, θα δομηθεί το εγώ (Je) του παιδιού(9).


Το εγώ (Je), το πρώτο ενικό πρόσωπο, το οποίο θα εξελιχτεί σε Εγώ (Moi) ρυθμιστή δηλαδή στο σύστημα αντίληψης- συνείδησης της «αρχής της πραγματικότητας», θεμελιώνεται κατά αρχήν μέσω της πρωταρχικής ταύτισής του με την εικόνα του σώματός του και κατά δεύτερον μέσω της διαφοροποίησης του ειδώλου από το αντικείμενο.


Ακόμα όμως και βγαίνοντας το παιδί από αυτή την φάση της ταύτισης του σταδίου του καθρέφτη, όπου σκιαγραφείται ως υποκείμενο, εξακολουθεί να μην έχει κάνει διακριτή την διαφοροποίησή του από την μητέρα του. Εξακολουθεί να είναι σχεδόν ένα με την μητέρα του. Αυτή η οριστική διάκριση μέλλει να συντελεστεί κατά την φάση του Οιδιπόδειου συμπλέγματος.



Σημειώσεις
 

(1) Ο τίτλος «στάδιο του καθρέφτη», αφορά την πρώτη παρέμβαση του Lacan το 1936 στο 14ο Διεθνές Συνέδριο Ψυχανάλυσης στο Μαρίεμπαντ. Αυτό το κείμενο δεν διασώθηκε. Το 1949, θα κάνει μια δεύτερη ανακοίνωση στο 16ο συνέδριο της Ψυχανάλυσης. J. Lacan [1949], «Le stade du miroir comme formateur de la fonction du « je » » telle qu’elle nous est revelée dans l’expérience psychanalytique », Écrits, Paris, Seuil, 1966, σσ. 93-100.
(2) [Ο Lacan διαφοροποίησε την έννοια του Ιδεώδους του Εγώ (Moi idéal)από αυτήν του Ιδεώδους του Εγώ (Idéal du Moi). Το Ιδεώδες Εγώ (Moi idéal), σχετίζεται με την φαντασίωση παντοδυναμίας της προοιδιπόδειας δυαδικής σχέσης και δομείται κατά την πρωταρχική ταύτιση, εξακολουθεί όμως να παίζει ρόλο ως πηγή κάθε δευτερογενούς ταυτίσεως. Το Ιδεώδες του Εγώ (Idéal du Moi), σχετίζεται με την οιδιπόδεια ταύτιση και την ενδοβολή των νόμων. Εισάγει δε, το υποκείμενο στην συμβολική τάξη σε αντίθεση με το Ιδεώδες Εγώ που είναι καθαρά φαντασιακής τάξεως.] Dylan Evans, Εισαγωγικό Λεξικό της Λακανικής Ψυχανάλυσης, ό.π., σσ. 153-154.
(3) Η Rosine Lefort περιγράφει με πολύ γλαφυρότητα δύο ψυχαναλύσεις παιδιών της Νάντιας δεκατριών μηνών και της Μαρί- Φρανσουάζ, τριάντα μηνών και τον ρόλο που έπαιξε σε αυτές η βλεμματική επαφή και η εικόνα μέσα από τον καθρέφτη. Για τη Μαρί- Φρανσουάζ, αυτιστική, δεν υπάρχει ταύτιση σε αυτό που βλέπει με την εικόνα της, «κι αυτό φαίνεται από το γεγονός πως αναζητά πίσω από τον καθρέφτη το αντικείμενο που βλέπει σ’ αυτόν, σαν ο καθρέφτης να ήταν τζάμι.» Lefort, R., 1980. στο Η γέννηση του Άλλου, Αθήνα, Εστία, 1996, σ. 349.
(4) Ο όρος le double,έχει χρησιμοποιηθεί σε ψυχαναλυτικά κείμενα και με τον όρο σωσίας. Τη θέση του διπλού μπορεί να έχει οποιοδήποτε αντικείμενο το οποίο ευρίσκεται ή αναπαρίσταται έξω από το σώμα και εκλαμβάνεται ως πραγματικό αντικείμενο. Rosine Lefort Η γέννηση του Άλλου, Ό.π. σσ.144-145.
(5) Όσοι έχουν δουλέψει με ψυχωσικούς, μπορούν να αναγνωρίσουν πόσο συχνά στα παραληρήματα τους αναφέρονται στο διπλό τους είδωλο.
(6) Η Françoise Dolto, υποστηρίζει ότι χάρη στην εικόνα του σώματος μας μπορούμε και επικοινωνούμε με τους άλλους. Η εικόνα του σώματος μας είναι πάντα ασυνείδητη και αποτελείται από μια βασική εικόνα, μια εικόνα λειτουργική και μια εικόνα των ερωτογονών ζωνών που εκφράζουν τις ενορμητικές τάσεις. «Είναι χάρη στο βλέμμα και τα λόγια της μητέρας που το παιδί σχηματίζει την εικόνα του σώματος του μέσα στον καθρέφτη και δομεί την σωματική συνοχή με αυτή την εικόνα. Στην συνέχεια αναγνωρίζει αυτή την εικόνα και της δίνει το όνομα του όπως έκανε και η μητέρα του την πρώτη φορά που κοιτάχτηκαν στον καθρέφτη.» Dolto, F., L’image inconsciente du corps, Paris, Seuil, 1984, σσ. 23-24.
(7) Από παρουσίαση βίντεο στο 6ο Διεθνές Ψυχαναλυτικό Συμπόσιο των Δελφών 27-31 Οκτωβρίου 2004, με θέμα: «Ψυχανάλυση και το Σώμα του Ανθρώπου: Πέρα από το Σωματοψυχικό Δυϊσμό».
(8) Ψύχωση, νεύρωση και διαστροφή.
(9) Ο Winnicott 1997. αναφερόμενος στο στάδιο του καθρέφτη του Lacan, γράφει: «Τι βλέπει το βρέφος όταν κοιτάζει το πρόσωπο της μητέρας; Θεωρώ ότι, κανονικά, εκείνο που βλέπει είναι ο εαυτός του. Με άλλα λόγια η μητέρα κοιτάζει το βρέφος και εκείνο που φαίνεται σ’ αυτήν είναι αυτό που βλέπει εκείνη….Αν το πρόσωπο της μητέρας είναι χωρίς ανταπόκριση, τότε ο καθρέφτης είναι ένα πράγμα που το κοιτάζεις αλλά δεν κοιτάζεσαι μέσα του.» Στο «Αντικατοπτρικός ρόλος της μητέρας και της οικογένειας στην ανάπτυξη του παιδιού», μέσα στο Το παιδί, το παιχνίδι και η πραγματικότητα, Αθήνα, Καστανιώτης, 2000, σσ. 194-195.



Πηγή: e-Ψυχοθεραπεία



Δευτέρα, 29 Αυγούστου 2016

Πέραν του βλέμματος



 
Υπάρχει μια προκατάληψη απέναντι στην εικόνα, μια αντίληψη που θέλει την εικόνα να μαγεύει τον άνθρωπο, καθηλώνοντάς τον στην αποσβολωτική της σαγήνη. Αυτή η αμφιβολία του Πλάτωνα απέναντι στη σκηνή του θεάτρου. Μια ψευδαισθησιακή σκηνή που σαγηνεύει το θεατή της αποκλείοντάς τον απ' την πραξιακή της αλήθεια κι απ' τον ορίζοντα της ενεργητικής του μετοχής. Ένα παράδοξο που διανοίγει και τον ορίζοντα της προβληματικής του. Η επικράτεια των σκιών, το σαγηνευμένο βλέμμα, αλλά και κάτι ακόμη που είναι για τον Jacques Rancière και ο καταγωγικός τόπος του θεάτρου, αυτή η επιτελεστική του διάσταση, καθώς εκτρέπει τον θεατή στη συν-κίνηση των εικόνων του. Από τον αποσβολωμένο θεατή περνάμε στο υποκείμενο μιας θέασης που αντιλαμβάνεται όχι μόνο την πραγματικότητα της εικόνας αλλά και το μοναδικό της ίχνος, το ίχνος της απουσίας της, όσων η εικόνα αποκρύπτει και αποκαλύπτει συγχρόνως, τη μυστική και μοναδική της διάσταση, αυτό το αναστοχαστικό της εδραίωμα. Μια εμπειρική δεξίωση που διανοίγει τη θεατρική σκηνή αλλά και γενικότερα την εικονοποιία της τέχνης στο συμβάν της δεξίωσής της. Μια διάνοιξη που συνιστά και μια ανθρωπολογική διάρρηξη. Ο διανοιγόμενος εαυτός εκτίθεται στη φωτεινότητα μιας εξωτερικότητας, σε μία θέαση που από-καλύπτει, συν-κινεί και διαθέτει στο υποκείμενό της ένα καινοφανές περιβάλλον, αυτόν τον εσώτατο πυρήνα του, το γόνιμο ψυχικό του εδραίωμα. Η θέαση είναι έτσι μια θέαση πέραν της εικόνας, η εσωτερίκευσή της, η δημιουργικότητα ενός αποθέματος εικόνων, αποθησαυρισμένων εντός μας, που διεγείρουν την εκκεντρική μας αντίληψη. 
 
Ο Ρανσιέρ στοχαζόμενος πάνω στο παράδειγμα της πολιτικής τέχνης επιχειρεί να διερευνήσει την παράδοξη θέση αυτής της επίδρασης. “Το πρόβλημα”, λέει ο Ρανσιέρ, “δεν αφορά την ηθική ή την πολιτική εγκυρότητα του μηνύματος που μεταδίδεται από τον μηχανισμό της αναπαράστασης. Αφορά τον ίδιο τον μηχανισμό. Το ράγισμα του αφήνει να διαφανεί ότι η τέχνη δεν επιδρά μεταδίδοντας μηνύματα , προσφέροντας πρότυπα ή αντιπρότυπα συμπεριφοράς, ή διδάσκοντας την αποκρυπτογράφηση των αναπαραστάσεων.” Δεν είναι έτσι για τον Ρανσιέρ η πραγματικότητα της αναπαράστασης, αλλά η προβληματική της αναπαράστασης, η αναστοχαστική και διεγερτική της στιγμή. Πρόκειται για ένα ακόμη παράδοξο, σύμφωνα με τον Ρανσιέρ, αυτό της “ασυνέχειας ανάμεσα στις αισθητές μορφές της καλλιτεχνικής παραγωγής και τις αισθητές μορφές μέσω των οποίων οικειοποιούνται αυτή την παραγωγή οι θεατές, οι αναγνώστες, οι ακροατές.” Μία “παράδοξη επίδραση” που εκπέμπεται στο καθεστώς μιας “αφαίρεσης”. Μια υπό-κειμενοποίηση της εικόνας που εκτρέπει το αισθητικό ανάφορο στη σκηνή της οικειοποίησής του. Μια “αισθητική ρήξη” που εκλέγει, εκτρέπει και εν τέλει διαχωρίζει τις αισθητικές μορφές απ' τις καταγωγικές τους εγέρσεις, αλλά κι απ' τις ελκόμενες σημασίες τους. Μια διχαστική κίνηση μέσα στο σύμπαν των εικόνων που αποδίδει την τέχνη στο ίχνος της ξ-ενικότητάς της, στη διαφορά της αισθαντικής της πρόσληψης, στη συμβαντική από-κάλυψη του τόπου της αλήθειάς της, όπως θα έλεγε ο Badiou. Το έργο τέχνης εγγράφει στον κόσμο αυτήν ακριβώς την διαφορά, ένα νόημα πέραν κάθε παραδεδεγμένης “καλλιτεχνικής” ορθότητας και σκοπιμότητας. Σ' αυτόν τον ρηξιγενή του χαρακτήρα που θα αναγνωρίσει ο Ρανσιέρ και την πολιτική του διάσταση, την ριζοσπαστική προοπτική που διανοίγει στον χώρο των αισθητών. Η πρόσληψη έτσι του έργου, η κατανόησή του, είναι μια μοναδική εμπειρία, μια προσωπική κατάκτηση, το συμβάν μιας αισθητικότητας που εγκαταλείπει το υποκείμενο της στην αρπαγή της σαγήνης του. “Σε ένα θέατρο, σε μια παράσταση, όπως ακριβώς και σε ένα μουσείο, σε ένα σχολείο ή σε έναν δρόμο, υπάρχουν πάντα μόνον άτομα που ψάχνουν να βρουν το δρόμο τους ανάμεσα στο δάσος των πραγμάτων, των πράξεων και των σημείων που βρίσκονται απέναντί τους ή τα περιβάλλουν”, θα πει ο Ρανσιέρ. Όταν το βλέμμα εγκαταλείπεται εισέρχεται βιαίως σε μια αδιανόητη περιοχή, στον τόπο μιας εξ-αίρεσης, μιας ψυχικής και κοινωνικής εκτροπής. Είναι ένα βλέμμα που οδηγεί τον εαυτό αλλού, στη μόνωση του άλλου. Ο ορίζοντας αυτού του βλέμματος είναι ένας ορίζοντας ελευθερίας, ο κατακτημένος ορίζοντας μιας έκφρασης ατομικής, μιας μοναχικής επανάχρησης του κόσμου, αυτή ακριβώς η φιλανθρωπία του έργου, του αβυσσαλέου του σκότους. Ο Ρανσιέρ αυτό το ονομάζει “ράγισμα”, το ονομάζει “απέκδυση”, “παράδοξο”, “ανωνυμία”, “αδιαφορία”. Ονοματοδοσίες όλες μιας εκτροπής, μιας ολικής διαθεσιμότητας προθέσεων και προσδοκιών. “Το έργο”, λέει ωραία ο Ρανσιέρ, “αλλάζει τις συντεταγμένες του αναπαραστάσιμου· Αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα αισθητά συμβάντα, τον τρόπο με τον οποίο τα αναφέρουμε σε διάφορα υποκείμενα, τον τρόπο με τον οποίον ο κόσμος μας κατοικείται από συμβάντα και μορφές”. Η καινοφάνεια αυτή έχει πάντα για τον Ρανσιέρ κι έναν αντίκτυπο στη σφαίρα του κοινωνικού. Διαμορφώνει ατομικότητες, σχέσεις, δυνητικές προοπτικές. Και πάλιν χωρίς να ταυτοποιεί καταστάσεις, παρά διαθέτοντάς τες στην κατηγορία του ανωνύμου. Η πολιτική γα τον Ρανσιέρ, “η πολιτική που προσιδιάζει στην τέχνη”, μοιράζεται εδώ κάτι απ' το Πολιτικό του Badiou, το απροσδόκητο και ακατανόητο ίχνος του και ως ίχνος το ίχνος πάντα μιας απουσίας. 
 
Η πολιτική τέχνη δεν εγγράφεται έτσι ως μια πολιτική χειρονομία του καλλιτέχνη στο κοινωνικό πεδίο, ο Ρανσιέρ καταθέτει οξυδερκέστατες σελίδες αποδόμησης αυτής της φενάκης, αλλά οφείλει να εγγράφει το δικό της Πραγματικό, να το διευρύνει, να ιχνογραφεί την πλαστικότητά του, το μυθικό του εύρος, αλλά κι αυτή την διαθεσιμότητά του. Η πολιτική τέχνη όταν επιχειρεί να αποκαλύψει την πραγματικότητα, τις περισσότερες φορές καταλήγει, όπως υποστηρίζει ο Ρανσιέρ, στην κατηγορία της μηντιακής κοινοτοπίας, να αναπαράγει αυτό που έχουμε καθημερινά μπροστά στα μάτια μας. Η τέχνη εντάσσεται έτσι σε μια κυρίαρχη ροή εικόνων, σε μια αφιλόδοξη κατάσταση. Είτε έχουμε να κάνουμε με σχεσιακά περιβάλλοντα, είτε με αντικείμενα της τέχνης, η πολιτιστική τους κατηγορία εντάσσεται στην κατηγορία των φαινομένων. Το Πραγματικό όμως, που η πολιτική τέχνη επικαλείται, ανήκει στην κατηγορία του αναπαράστατου. Οι απεικονίσεις του και οι μαρτυρίες του δεν καταδείχνουν το ίδιο αλλά τη δική τους μόνον ανεπάρκεια. Το ανυπόφορο του Πραγματικού, όπως το χαρακτηρίζει ο Lacan, δεν παραδίδεται στην “ανυπόφορη εικόνα” του πολιτικού καλλιτέχνη, αλλά εμμένει στην αδιαθεσία του, στην απομακρυσμένη του πλευρά. Η πολιτική τέχνη δεν μπορεί να είναι έτσι μια “ακτιβίστικη αυτοεπίδειξη”, μια οπτικοποίηση των κοινωνιολογικών μας αντιλήψεων, η αισθητικοποίηση απλώς της πραγματικότητάς μας, όπως συμβαίνει σε μια πληθώρα σήμερα εκθέσεων με θέμα την κρίση (για παράδειγμα η πρόσφατη έκθεση Depression Era), αλλά ένας αγώνας για να καταδειχθεί το αόρατο στο μόλις ορατό, το αφανέρωτο στις δυνατές αλλά κυρίως στις αδύνατες αναπαραστάσεις του. Μια γλωσσική δηλαδή υπέρβαση, μια μετατόπιση των οπτικών μας κανόνων, η δυναμική μιας ετερογενετικής διαφοράς που θα αναστατώσει τη θεαματικότητα των πραγμάτων. Σινιάλα όλα ενός περίκλειστου κόσμου που διασπείρει τα ανεικόνιστα ίχνη του, φασματικές υπάρξεις που εκτρέπονται πέραν του βλέμματος, εγέρσεις απ' την περιοχή της σκιάς. 

Ζακ Ρανσιέρ, Ο χειραφετημένος θεατής, Εκδόσεις Εκκρεμές.


__

Πηγή:leximata


Δευτέρα, 8 Αυγούστου 2016

Να Προσέχεις το βλέμμα


Να Προσέχεις το βλέμμα

Της θύμιζε κατά τις συνεδρίες τους εκείνο το ωραίο του Νίτσε: «Μ’ αρέσει εκείνος που η ψυχή του είναι πιο βαθιά απ’ την πληγή του». Να δουλέψουμε με τις πληγές μας αλλά να μην τις γλείφουμε∙ κινδυνεύουμε να διαστρέψουμε τις ηδονές μας. Η ψυχή είναι πανίσχυρη. Μην κολλάς! Μην κολλάς ούτε στην ψυχανάλυση, προορίζεται μονάχα για τις πληγές, για την ψυχή σου θα προχωρήσεις πιο πέρα, στην πνευματική περιπέτεια. Για να σου δώσω να καταλάβεις, είναι σαν να πηγαίνεις σε έναν ορθοπεδικό γιατί έσπασες το πόδι σου. Ο ορθοπεδικός θα σου γιατρέψει το κάταγμα, δε θα σου μάθει όμως ούτε να βαδίζεις, ούτε ποιο δρόμο θα περπατήσεις, ούτε πολύ περισσότερο τον προορισμό. Η ευθύνη σου είναι αμεταβίβαστη. Αν κάτσεις εκεί να σου χαϊδεύουν, να σου κάνουν μασάζ στο σπασμένο πόδι σου, θα ατροφήσεις, θα μείνεις ακίνητη. Ο δρόμος είναι αποκλειστικά δικός σου. Πολύ δύσκολο αυτό αλλά τίποτα σαγηνευτικότερο. Ετοιμάσου να με εγκαταλείψεις πριν παραλύσεις στο ντιβάνι μου. Να μην εμπιστεύεσαι με την πρώτη τα συναισθήματά σου, ούτε αγαπώ, ούτε δεν αγαπώ να λες εύκολα. Τα ένστικτα ξέρουν θαυμάσια να προσποιούνται πως είναι συναισθήματα ή να εκλογικεύουν την παρουσία τους με δήθεν πνευματικές ιδέες. Μην νομίζεις καν ότι συμπονάς τον άλλον όσο νομίζεις. Πάρα πολλές φορές συμπονούμε από ταύτιση, όχι από ανθρωπιά. Παίρνουμε το δράμα του άλλου μέσα μας, φανταζόμαστε πως είμαστε εμείς που μας συμβαίνει και μ’ αυτή τη μετάθεση υποφέρουμε επειδή υποφέρουμε για μας. Συχνά δηλαδή η λύση για κάποιον είναι αυτολύπη. Θέλω να πω δεν είναι ο άλλος το θέμα της στενοχώριας μας, αιτία είναι η ιδέα μας ότι ίσως συμβεί αυτό σε μας και προληπτικά το ζούμε. Πάλι ο εγωκεντρισμός κάνει παιχνίδι, πολύ δύσκολα συμπάσχουμε με τα παθήματα του όντως άλλου, πάρα πολύ δύσκολα τον καταλαβαίνουμε. Πώς να σου το πω; Δε γίνομαι εγώ εσύ, κάνω εσένα εγώ…Εκείνο που έλεγαν οι αρχαίοι, πως «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος», στην πραγματικότητα των συναισθημάτων, εγώ σου λέω πως μέτρον πάντων: Εγώ. Ο πλησίον είναι τρομερά απόμακρη γη. Για να μη σου πω ανύπαρκτη…Η ουτοπία του άλλου! Μακάρι, και πιθανόν να υπερβάλλω.

Άλλο μετουσιώνω ένα πάθος μου, άλλο το εκλογικεύω. Η μετουσίωση είναι αγώνας και κάποτε υπέρβαση, η εκλογίκευση είνα πρόφαση εν αμαρτίαις. Μην κρίνεις από τις πράξεις αυτές καθαυτές, δεν εξηγούν πάντα την ουσία τους. Να γυρεύεις την κρυμμένη πρόθεση, εκεί υπάρχει η εντιμότητα, η καθαρότητα ή όχι της καρδιάς. Ένας υπέρμετρα εγωιστής μπορεί να διαλέξει για επίδειξη το ρόλο αγίου. Να ζει με σκληρή άσκηση, να κινείται με εντυπωσιακή ευσέβεια, να μοιράζει περιουσίες στην ελεημοσύνη. Όμως σκοπός του δεν είναι η συμπόνοια, είναι η προβολή, η επίδειξη, ένας αυτοθαυμασμός∙ ένας θρίαμβος στον δικό του κύκλο.

Να προσέχεις. Να προσέχεις το βλέμμα περισσότερο απ’ τα λόγια.


Μ. Βαμβουνάκη, Κυριακή απόγευμα στη Βιέννη (Εκδ. Ψυχογιός) – απόσπασμα


*

 

Αρκτική- Ludovico Einaudi


*




The Italian pianist Ludovico Einaudi, renowned for his career composing scores for television and movies, gives a haunting performance among the icebergs of the Arctic in conjunction with Greenpeace in an attempt to draw attention to the plight of the region. The concert was planned to tie in with a meeting of the Ospar Commission, which will decide on a proposal to safeguard 10% of the Arctic Ocean this week


*

Τρίτη, 26 Ιουλίου 2016

Ο πρωθυπουργός προτείνει αλλαγή πολιτεύματος;



Κτίριο διοίκησης του ΑΠΘ






14 Ιουλίου 2016
Παραθέτω άρθρο σχετικά με τη συνέντευξη(από 19:47΄ έως 23:02) που παραχώρησε στην τηλεόραση του ΣΚΑΙ ο πρωθυπουργός της χώρας Α.Τσίπρας, και στο οποίο άρθρο, επισημαίνεται η συνειδητοποίηση του πρωθυπουργού ότι πλέον είναι "ώριμη σκέψη" η εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας απευθείας από το λαό, και προτείνει και την "συμουλευτικού τύπου" διεξαγωγή δημοψηφίσματος προκειμένου ο λαός να εκφράσει τη βούλησή του για τον τρόπο ανάδειξης Προέδρου Δημοκρατίας.

Το θέμα δεν είναι όμως τόσο απλό και δεν πρόκειται ούτε για μια αυθόρμητη ούτε και για ώριμη σκέψη και πρόταση του πρωθυπουργού για την αλλαγή στον τρόπο ανάδειξης του ΠτΔ. Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς ότι πρόκειται για πολιτική σκέψη που συνδέεται άμεσα με ειλημμένη απόφαση σχετικά με το πολιτειακό καθεστώς, το οποίο σαφέστατα, συνδέεται με τον επενδυτικό πυρετό που έχει πιάσει την κυβέρνηση προκειμένου να εξυπηρετηθούν/διευκολυνθούν τα πολυεθνικά συμφέροντα. Στο άμεσο μέλλον θα δούμε εάν είναι βάσιμη αυτή η σκέψη.

Για όσους γνωρίζουν λίγο από σύνταγμα αυτό που είπε ο κ.Τσίπρας είναι ωρολογιακή βόμβα η οποία σκοπό έχει να σκάσει στα χέρια του λαού.

Από το άρθρο 110 παρ. 1 "Οι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφος 1, 4 και 7, 5 παράγραφος 1και 3, 13 παράγραφος 1 και 26." προκύπτει ότι η μορφή του πολιτεύματος ανήκει στο σκληρό πυρήνα του ελληνικού Συντάγματος και δεν επιδέχεται μεταβολής, αναθεώρησης ή οποιασδήποτε μορφής διαπραγμάτευση ούτε (φυσικά) ακόμη και αν τεθεί η προτεινόμενη μεταβολή στην κρίση του ελληνικού λαού, δηλαδή με δημοψήφισμα (όπως πρότεινε). Μέσα στον Μάϊο ήταν που ακούσαμε και από την κα.Γεροβασίλη να προτείνει την διεξαγωγή (συμβουλευτικού) δημοψηφίσματος για αναθεώρηση του Συντάγματος, κάτι που επανέλαβε και ο κ.Τσίπρας στην συνέντευξή του. Μια πρόταση που την πήρε πίσω καθώς άκουσε τα σχολιανά της και το απαράδεκτο του λόγου της επισημάνθηκε από συνταγματολόγους, πολιτικούς και πολίτες. Ακόμη όμως, κι σε ένα υποθετικό σενάριο να επιτρεπόταν η αλλαγή πολιτεύματος με αναθεώρηση, τότε δεν είναι δυνατόν να γινόταν με δημοψήφισμα καθώς θα προσέκρουε στο χαρακτηρισμό της μορφής του πολιτεύματος ως "Κοινοβουλευτική" Δημοκρατία, που σημαίνει ότι νομοθετική (αναθεωρητική) λειτουργία έχει μόνο το κοινοβούλιο και όχι ο λαός. Επίσης, καθώς αφορά στο είδος και τη μορφή του πολιτεύματος που είναι σκληρός πυρήνας του ελληνικού συντάγματος, στην παραπάνω περίπτωση, η βουλή δεν θα ασκούσε μόνο νομοθετικό και συνταγματικό ρόλο αλλά θα γινόταν συντακτική εξουσία κάτι που γίνεται μόνο όταν συντάσσεται για πρώτη φορά σύνταγμα ή μετά από κατάλυση του Συντάγματος (συνήθως με βίαιο τρόπο).

Με λίγες αράδες θα έλεγα ότι ο Πρωθυπουργός κ.Τσίπρας, με ώριμη σκέψη, ουσιαστικά, πρότεινε την κατάλυση του πολιτεύματος καθώς πρότεινε την αλλαγή του πολιτεύματος, δηλαδή το "Προευδρευόμενη" να γίνει "Προεδρική", αφού, βάσει της "ώριμης" σκέψης του, ο ΠτΔ δεν θα εκλέγεται από το κοινοβούλιο αλλά από το λαό και επιπρόσθετα, όπως είπε, κρίνει ότι είναι ώριμο να συμπεριλάβουν στη σκέψη τους και το ενδεχόμενο της ενίσχυσης του ρόλου και την διεύρυνση και αύξηση των αρμοδιοτήτων του ΠτΔ, δηλαδή μιλάει για διαρχία.

Εάν δεν σφάλω σ΄ αυτές τις πρώτες σκέψεις μου, νομίζω ότι οι αρμόδιοι και οι ειδικοί πρέπει να ενημερώσουν το λαό εάν αυτό που πρότεινε ο πρωθυπουργός είναι δημοκρατικό, εάν συνάδει με το πνεύμα και το γράμμα του Συντάγματος. Εάν, αυτή η θέση του πρωθυπουργού, αντιμετωπισθεί χωρίς την δέουσα σοβαρότητα τότε μιλάμε για απόλυτη διάλυση, για κατάλυση του πολιτεύματος και Συνταγματική εκτροπή.

Προς το παρόν αναμένω ανακοινώσεις των αρμόδιων υπουργών ή και του πρωθυπουργού σε νέα του συνέντευξη, προκειμένου να γίνει πιο συγκεκριμένος και σαφής με το τι θα αναθεωρηθεί ακριβώς, ποιες αρμοδιότητες σκέφτεται "ώριμα" να αναλάβει ο ΠτΔ στον αναβαθμισμένο ρόλο του και όλα αυτά και με το με ποιον τρόπο και ακολουθώντας ποιες διαδικασίες...

Κείμενο ©Carina- K.K.



Εδώ όλη η συνέντευξη του Πρωθυπουργού κ.Τσίιπρα στον κ.Παπαχελά για τον ΣΚΑΙ




 25 Ιουλίου 2016
Σήμερα, παραθέτω την πρώτη, μετά τις δηλώσεις του πρωθυπουργού στις 14/7/2016,  δημόσια δήλωση συνταγματολόγου που έγινε στις 19/7/2016, και ο οποίος αποφαίνεται σχετικά με την συνταγματικότητα και νομιμότητα της απόφασης του πρωθυπουργού στα πλαίσια της συνταγματικής αναθεώρησης να προχωρήσει και σε εκλογή του ΠτΔ απ' ευθείας από το λαό.

Ο κορυφαίος Έλληνας καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου, πρώην υπουργός Αντώνης Μανιτάκης, σε συνέντευξή του στην εκπομπή "Αντιθέσεις" της ΚΡΗΤΗ TV, χαρακτήρισε τη συζήτηση και τη διαδικασία αλλαγής του εκλογικού νόμου ως πολιτικό βολονταρισμό της Κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα.


Συνταγματική εκτροπή

Ο συνταγματολόγος Αντώνης Μανιτάκης σχετικά με το ζήτημα της αναθεώρησης του Συντάγματος δήλωσε:
Η απομαγνητοφώνηση έγινε από την Carina-K.K.
Το επίμαχο απόσπασμα ξεκινά από 4:49'- τέλος
 
[...] Γιώργος Σαχίνης(δημοσιογράφος): Πείτε μου και για την αναθεώρηση.

Αντώνης Μανιτάκης(Κοσμήτωρ Σχολής Νομικών και κοινωνικών επιστημών Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου):
Κοιτάξτε. Εκείνο που είναι χαρακτηριστικό, για το οποίο πρέπει να είναι περήφανη η Ελλάδα, είναι ότι περνάμε μια πρωτοφανή κρίση, έχει καταρρεύσει το πολιτικό μας σύστημα και όλα τα άλλα που τα ζούμε, υπάρχει θέμα επιβίωσης και ύπαρξης της χώρας. Έχετε παρατηρήσει ότι η συνταγματική νομιμότητα, η δημοκρατική, διατηρήθηκε όλα αυτά τα χρόνια αλώβιτη; Έχετε παρατηρήσει ότι έγιναν εκλογές και είχαμε εκτόνωση της πολιτικής κατάστασης και ότι έδειξε το Σύνταγμά μας και το πολίτευμά μας μια ευελιξία πρωτοφανή; Άντεξε! Άντεξε. Και αντέχει ακόμη. Αντί λοιπόν να χαιρόμαστε για το πολίτευμά μας, όχι για το πολιτικό σύστημα (γιατί άλλο πολίτευμα και άλλο πολιτικό σύστημα), θέλουμε αυτή τη στιγμή να το τροποποιήσουμε. Για να κάνουμε τι; Να εκλέξουμε Πρόεδρο με άμεσες εκλογές.
Νά χουμε άλλη μια εκλογική αναμέτρηση και να το ισχυρίζονται αυτοί που λένε ότι θέλουνε να καθορίσουνε υποχρεωτική τη διάρκεια της θητείας της Βουλής στα τέσσερα χρόνια χωρίς πρόωρες εκλογές; Μα γιατί να μην έχουμε πρόωρες εκλογές; Όταν χάρη στις πρόωρες εκλογές είχαμε και εναλλαγή, ομαλή εν πάση περιπτώσει και τη δυνατότητα να έχουμε κυβερνήσεις νομιμοποιημένες και να χει λαϊκή εντολή;
Θά χουμε έναν διχασμό ακόμα. Και σας λέω το εξής:θα κάνουμε εκλογική αναμέτρηση για να βγάλουμε Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αυτός θα βγει χωρίς πολιτικό πρόγραμμα; Χωρίς αντίπαλο πολιτικό; Θά χουμε λοιπόν, επιλογή ενός ΠτΔ, που θα έχει πολιτικές απόψεις και θα έχει άποψη για να το κυβερνάει και θα χουμε μετά πρωθυπουργό που θα χει εκλεγεί από εκλογές πρόσφατες, τη μαλακή εντολή να εφαρμόσει ένα άλλο εκλογικό σύστημα; Στην πολιτική σχιζοφρένεια οδηγούμε τον ελληνικό λαό; Αυτό είναι το πρόβλήμα; Δεν μπορώ να καταλάβω ποιος πρότεινε αυτή την ιδέα αυτή τη στιγμή στον πρωθυπουργό της χώρας. Και να πω κι ένα παράπονο...

Γ.Σ.: Λέτε δηλαδή, de facto διαρχία θα χουμε στην πολιτική ζωή της χώρας. De facto, διαρχία θα χουμε στην πολιτική ζωή της χώρας. Αυτό μου λέτε ουσιαστικά. 

Α.Μ.: Διχασμό θα χουμε. Θα χουμε μια δυαρχία, η οποία θα χει, θα χουμε δυο πολιτικούς ηγέτες, πολιτική ηγεσία που χουνε λαϊκή νομιμοποίηση.

Γ.Σ.: Άλλο να αλλάζαμε όμως το πολίτευμα ε; Θα ταν άλλη κουβέντα να γινόμασταν σ' αυτό το σύστημα....

Α.Μ.: Εγώ πιστεύω ότι αυτό είναι και αντισυνταγματικό. Να το πω κι αυτό. Θα την πω την γνώμη μου. Το είπατε όταν ξεκινήσαμε. Το Σύνταγμά μας λέει Προεδρευόμενη Δημοκρατία. Δεν λέει Προεδρική Δημοκρατία. Εάν αναγνωρίσουμε στον Πρόεδρο μαζί με την λαϊκή νομιμοποίηση που θα έχει, που θα εκλέγεται και κυβερνητικές εξουσίες, δεν θα χουμε απλώς σύγκρουση με τον πρωθυπουργό και θα χουμε δυαρχία (ό,τι χειρότερο δηλαδή για την χώρα), αλλά θα χουμε αλλάξει και το πολίτευμα. Το κοινοβουλευτικό πολίτευμα λέει ότι ο πρωθυπουργός στηρίζεται στην εμπιστοσύνη της Βουλής. Είναι πολιτικά υπεύθυνος μόνο ενώπιον της Βουλής. Όχι ενώπιον του Βασιλιά, όχι ενώπιον του ΠτΔ. Εάν, λοιπόν, καθορίσει αυτός την κυβερνητική πολιτική της χώρας, θα μπει ο ΠτΔ και θα του πει διαφωνώ με την εξωτερική πολιτική, με την οικονομική πολιτική με το προσφυγικό; Και τί θα κάνουμε; Θα ξανακάνουμε εκλογές; Για Πρόεδρο ή για Πρωθυπουργό; Δηλαδή είναι εντελώς σχιζοφρενικό αυτό το πράγμα και το καταλαβαίνουμε. Και επαναλαμβάνω, εγώ θα υποστηρίξω, με όλη τη γνώση που έχω, ότι εφόσον η άμεση εκλογή θα καθιερωθεί(που δεν πιστεύω ότι θα καθιερωθεί) γιατί ξέρω ότι υπάρχουν πάρα πολλές αντιρρήσεις, αλλάξει το κοινοβουλευτικό μας σύστημα αποτελεί κατάλυση του πολιτεύματος. 

Γ.Σ.: ΚΑΤΑΛΥΣΗ του πολιτεύματος  

Α.Μ.: Βεβαίως. Ξέρω τι λέω. Είναι κατάλυση μιας θεμελιώδους αρχής του πολιτεύματός μας που είναι ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ. Δύο αιώνες έχουμε κοινοβουλευτικό σύστημα. Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να το αλλάξουμε. Το κοινοβουλευτικό σύστημα μας έφταιξε; "

Το σχετικό βίντεο εδώ



Σάββατο, 23 Ιουλίου 2016

η ποίηση στους δυστυχείς



photo by©Katerina Konstantinidou


Αντιστεκόμενοι ποιητικά, απέναντι στο γοερό μα πνιχτό κλάμα του βρέφους που ζητά μια σταγόνα ζωής από το στήθος της μάνας του, μα το στόμα φραγμένο απ΄τα χέρια του επερχόμενου πολέμου, αναζητούμε το βλέμμα που πεινασμένα θα κοιτά, και για δυο λεπτά θα ξεχνά το φλύαρο στομάχι και θα ζητά να τραφεί ποιητικά, με θρέψη που θα δυναμώνει τις αντοχές και θα περιορίζει της παρηγοριές. Κι εσύ λες, μη μιλάτε για ποίηση στους δυστυχείς, όταν δεν έχουνε να φάνε. Μην απαγγέλετε στο σπίτι τους, καθώς φτιαχμένο από άχυρο και λάσπη είναι ευάλωτο στους ανέμους. Μην απλώνετε τα δίχτυα του λόγου σας όταν τα αυτιά του εκτοπισμένου είναι κλειστά στις ιαχές της τέχνης.

Μα κι εμείς μια μάχη δίνουμε. Μιλούμε και αντιστεκόμαστε στον πόλεμο. Αυτός είναι ο πρωτογονισμός του ανθρώπου, ο θάνατος ψυχής και σώματος. Αντιστεκόμαστε, λοιπόν, στον πρωτογονισμό ορθώνοντας το ανάστημα του λόγου, αυτού του αντιποιητικού, της ομίχλης του νου, του βάλτου της ενοχής και της παραπέουσας αυγής. 


Έσπασαν τα φράγματα
έγινε ο κόσμος όλος
θάλασσα
γίναμε θάλασσα
μόνο που δεν έμεινε στεριά
λίγη άμμος
να χτίσω τους πύργους μου
Έτσι, με μάτια κλειστά
ζωγραφίζω τους δικούς μου ουρανούς


Κείμενο ©Carina- K.K.


__
 

Πέμπτη, 7 Ιουλίου 2016

Η ελευθερία ως ασυνέπεια



Φωτογραφία ©Katerina Konstantinidou, Ιούνιος 2016


Κι εσύ μιλάς για ελευθερία. Θέλεις να είσαι ένας ελεύθερος άνθρωπος. Οk. Αν λοιπόν θέλεις να είσαι ένας ελεύθερος άνθρωπος δοκίμασε να είσαι ασυνεπής. Να μη δεσμεύεσαι από καμιά συνέπεια. Να τις παρακάμπτεις χωρίς ενδοιασμούς.

Δεν έχεις παρά να είσαι ασυνεπής με τους φίλους, τους συναδέλφους, τους συνεργάτες, τους συντρόφους, τα παιδιά, τα πουλιά, τις ιδέες, την ψυχή σου, να μην αγαπάς, να μην υπερασπίζεσσαι το δίκαιο, τις ανθρώπινες αξίες, να μην έχεις πίστη, θάρρος,  γενναιότητα, γενναιοδωρία.

Δεν έχεις παρά να λες την αλήθεια συμπτωματικά. Να μη πιστεύεις σε κανένα Θεό και ούτε καν στον εαυτό σου. Θα είναι μια επί ίσοις όροις ισορροπία.  Να μην πιστεύει κανένας σε εσένα. Όσοι το τολμήσουν να τους απογοητεύεις. Να δίνει υποσχέσεις που να μην τηρείς, και να τις τηρείς μόνον όταν οι άλλοι πιστεύουν ότι δεν θα τις τηρήσεις. Να αποικοδομείς για να καταρρίψεις βεβαιότητες και να οικοδομείς «πύργους στην άμμο». Να γκρεμίζεις γέφυρες και δεσμούς. Δεν έχεις παρά να παίρνεις και να μη δίνεις. Να μην υπάρχει δεύτερη φορά. Να μην υπάρχει επανάληψη.

Στην ελευθερία που σου δίνει η ασυνέπειά σου είναι να ορίζεις συνάντηση και να καθυστερείς ή να μη πηγαίνεις ποτέ. Να μη σε περιμένει και να μη περιμένεις κανένα. Να στέκεσαι μόνος σε κάθε αναμονή, στη στάση ενός λεωφορείου, στα γκισέ των θεάτρων, των συναυλιών, στην ουρά στις δημόσιες υπηρεσίες. Να μην δίνεις ελπίδες και να μην ελπίζεις, να μην προσδοκάς τίποτα. Κάθε ξημέρωμα να μην κοιτάς ποτέ την ανατολή. Να κοιτάς την δύση σαν πρώτη και τελευταία φορά. Να μην αγκαλιάζεις και να μη σε αγκαλιάζουν. Να μην παραχωρείς και να μην επιθυμείς να σου παραχωρήσουν. Να βλέπεις μάτια υγρά και να μην συγκινείσαι. Να μη γίνεσαι γελοτοποιός για να απαλύνεις την θλίψη του άλλου. Να βλέπεις την φτώχια του κόσμου κι εσύ να σκέφτεσαι πώς να βγάλεις κι άλλα. Να μην αρκείσαι ο κόσμος να περιστρέφεται γύρω από σένα αλλά και με σένα. Να είσαι αυτό που δεν θέλεις να είσαι και να μην είσαι αυτό που οι άλλοι θέλουν να είσαι.

Δεν έχεις παρά σε ό,τι είσαι να κάνεις το παν να μην είσαι. Έτσι στο τέλος να (μην) είσαι…

Αλλιώς, μπορείς ελεύθερα να παραδεχτείς ότι είσαι ελεύθερος όταν παραδεχτείς ότι δεν μπορείς να είσαι ελεύθερος.
_


Προβληματισμοί
Κείμενο ©Carina- K.K.


Σάββατο, 25 Ιουνίου 2016

Βλέμμα(γ..:regard – α: gaze)





Οι πρώτες παρατηρήσεις του Lacan σχετικά με το βλέμμα εμφανίζονται κατά τον πρώτο χρόνο του σεμιναρίου του (Lacan, 1953-4), με αναφορά στη φαινομενολογική ανάλυση «του βλέμματος» από τον Jean –Paul Sartre (το γεγονός ότι στις αγγλικές μεταφράσεις του Sartre  και του Lacan χρησιμοποιούνται διαφορετικοί όροι συσκοτίζει το γεγονός ότι και οι δύο χρησιμοποιούν τον ίδιο όρο στα γαλλικά –le regard ). Για τον Sartre, το βλέμμα είναι εκείνο που επιτρέπει στο υποκείμενο να αναγνωρίσει ότι και Άλλος είναι υποκείμενο : « η θεμελιακή μου σύνδεση με τον Άλλο-ως-υποκείμενο πρέπει να είναι σε θέση να συσχετισθεί με την μόνιμη δυνατότητά μου να γίνομαι ορατός από τον Άλλον» (Sartre, 1943: 256- η μέμφαση από το πρωτότυπο). Όταν ξαφνιάζεται από το βλέμμα του Άλλου, το υποκείμενο αισθάνεται ντροπή (Sartre,1943:261). Σε αυτή τη φάση ο Lacan δεν αναπτύσσει τη δική του έννοια του βλέμματος,και μοιάζει να συμφωνεί γενικά με τις απόψεις του Sartre πάνω στο θέμα αυτό (Σ1,215). Βρίσκει ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα την άποψη του Sartre ότι το βλέμμα δεν αφορά κατ’ ανάγκη το όργανο της όρασης:

Εκείνο φυσικά που τις περισσότερες φορές φανερώνει ένα βλέμμα είναι η σύγκλιση δύο οφθαλμικών βολβών στην κατεύθυνσή μου. Το βλέμμα όμως εμφανίζεται το ίδιο καλά και όταν υπάρχει ένα θρόισμα των κλαδιών, ή ο ήχος ενός βήματος ακολουθούμενος από σιωπή, ή το ελαφρύ άνοιγμα ενός πατζουριού, ή η ανάλαφρη κίνηση μιας κουρτίνας.(Sartre, 1943:257)


Μόνο το 1964, με την ανάπτυξη της έννοιας του OBJET PETIT A ως αιτίου της επιθυμίας, αρθρώνει ο Lacan την δική του θεωρία για το βλέμμα, μια θωρία που διαφέρει αισθητά από εκείνην του Sartre (Lacan, 1964a). Ενώ ο Sartre δεν διαχώριζε το βλέμμα από την πράξη του κοιτάγματος, ο Lacan τώρα τα ξεχωρίζει : το βλέμμα καθίσταται αντικείμενο της πράξης του κοιτάγματος, ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, αντικείμενο της σκοπικής ορμής. Το βλέμμα επομένως, για τον Lacan, δεν εντοπίζεται στην πλευρά του υποκειμένου: πρόκειται για το βλέμμα του Άλλου. Και ενώ ο Sartre είχε συλλάβει μια ουσιώδη αμοιβαιότητα ανάμεσα στο να βλέπει κανείς τον Άλλον και να βλέπεται-από-αυτόν, ο Lacan συλλαμβάνει την αντινομική σχέση μεταξύ  βλέμματος και ματιού : το μάτι που βλέπει είναι εκείνο του υποκειμένου, ενώ το βλέμμα βρίσκεται από την πλευρά του αντικειμένου, και δεν υπάρχει σύμπτωση ανάμεσα στα δύο, από τη στιγμή που  «Δεν με κοιτάς ποτέ από τον τόπο στον οποίο σε βλέπω» (Σ11,103). Όταν το υποκείμενο κοιτάζει ένα αντικείμενο, το αντικείμενο ήδη ανταποδίδει το βλέμμα πίσω στο υποκείμενο, αλλά από ένα σημείο στο οποίο το υποκείμενο δεν μπορεί να το δει. Ο διαχωρισμός αυτός ανάμεσα στο μάτι και βλέμμα δεν είναι παρά ο ίδιος ο υποκειμενικός διχασμός, όπως εκφράζεται στο πεδίο της όρασης.


Η έννοια του βλέμματος υιοθετήθηκε από την ψυχαναλυτική κριτική του κινηματογράφου κατά τη δεκαετία του 1970 (βλ. σχετικά Metz, 1975) ιδίως δε από φεμινίστριες κριτικούς (βλ.Mulvey, 1975-Rose,1968). Εντούτοις, πολλοί σχολιαστές συγχώνευσαν τη λακανική έννοια του βλέμματος με την ιδέα του βλέμματος όπως αναπτύσσεται από τον Sartre, αλλά και με άλλες ιδέες πάνω στο ζήτημα της όρασης, όπως οι θέσεις του Foucault για τον πανοπτικισμό. Επομένως μεγάλο μέρος της λεγόμενης «λακανικής θεωρίας του κινηματογράφου» έχει πέσει θύμα εννοιολογικής σύγχυσης(βλ. Joan Cpjec,1989). Bλ. επίσης Jay (1993).


πηγή : 
απόσπασμα από το "Εισαγωγικό Λεξικό της Λακανικής Ψυχανάλυσης " 
του Dylan Evans 
σε μετάφραση Γιάννη Σταυρακάκη



__

επιμέλεια Carina
Φωτογραφία: ©Κωνσταντινίδου Κατερίνα

Σάββατο, 4 Ιουνίου 2016

ΟΗΕ: Στην Ελλάδα υπάρχει μαζική καταπάτηση των δικαιωμάτων




ΟΗΕ:
Στην Ελλάδα υπάρχει μαζική καταπάτηση των δικαιωμάτων



Χουάν Πάμπλο Μποχοσλάβσκι


Το Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ανέθεσε σε ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα να αναλύσει και να καταγράψει τις επιπτώσεις των κρίσεων χρέους στα ανθρώπινα δικαιώματα.

Την άποψη ότι στην Ελλάδα υπάρχει «μαζική καταπάτηση των δικαιωμάτων» στο πλαίσιο της εφαρμογής των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής, εξέφρασε σήμερα σε συνέντευξη Τύπου στις Βρυξέλλες ο ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας των Ηνωμένων Εθνών, Χουάν Πάμπλο Μποχοσλάβσκι.

Το Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ανέθεσε στον ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα να αναλύσει και να καταγράψει τις επιπτώσεις των κρίσεων χρέους στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Όπως μεταδίδει το ΑΠΕ, στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Μποχοσλάβσκι πραγματοποίησε αυτήν την εβδομάδα επίσημη επίσκεψη στα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα, κατά την οποία συναντήθηκε με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωκοινοβουλίου, του EuroWorking Group, καθώς και με εκπροσώπους των συνδικάτων και της κοινωνίας των πολιτών.
Ο Χ.Π. Μποχοσλάβσκι μιλώντας σε δημοσιογράφους εξέφρασε την «ανησυχία» του για την «αλλαγή πολιτικής» στην ΕΕ, η οποία δίνει «δυσανάλογη έμφαση στη δημοσιονομική σταθερότητα» και «υπονομεύει την προηγούμενη ισορροπημένη προσέγγιση που διασφάλιζε οικονομική σταθερότητα, ισότητα και κοινωνική συνοχή».

Σε ό,τι αφορά ειδικότερα την Ελλάδα, ανέφερε πως είναι «προφανές» ότι η Ελλάδα χρειάζεται ένα «ελάχιστο δημοσιονομικό περιθώριο», έτσι ώστε να διασφαλίσει πως «τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα γίνονται σεβαστά». «Δεν είναι αποδεκτό ορισμένοι άνθρωποι να μην έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν φαγητό, να χάνουν την πρόσβαση σε βασική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη ή να μη μπορούν να κρατήσουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους» υπογράμμισε ο διεθνής εμπειρογνώμονας.

Ο ίδιος τόνισε πως η ευθύνη για το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο πλαίσιο των προγραμμάτων προσαρμογής είναι «κοινή» και αφορά τόσο τους πιστωτικούς οργανισμούς, όσο και τα κράτη-μέλη που «προτείνουν και εφαρμόζουν» τα προγράμματα. «Αν και τα κράτη-μέλη της ΕΕ είναι πρωταρχικά υπεύθυνα για την εκπλήρωση των διεθνών τους υποχρεώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, διεθνείς οργανισμοί συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, των οργάνων της και των χρηματοπιτωτικών ιδρυμάτων, αλλά και του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, δεν είναι υπεράνω της διεθνούς νομοθεσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα», επισήμανε ο κ. Μποχοσλάβσκι.

Αναφερόμενος στο ελληνικό χρέος, ο εμπειρογνώμονας των Ηνωμένων Εθνών χαρακτήρισε «πολύ λίγα και πολύ αργά» τα όσα έχουν προτείνει οι δανειστές της Ελλάδας ως λύση. «Η βασική μου σύσταση προς τους δανειστές της Ελλάδας είναι ότι η ελάφρυνση του ελληνικού χρέους είναι απολύτως απαραίτητη», σημείωσε ο ίδιος, χαιρετίζοντας το γεγονός ότι πλέον υπάρχει ευρεία αναγνώριση ότι το ελληνικό χρέος είναι «μη βιώσιμο». «Τώρα πρέπει να ληφθεί δράση», υπογράμμισε, εκφράζοντας την ανησυχία του για το ότι με βάση τις τελευταίες αποφάσεις «η ελάφρυνση του ελληνικού χρέους έχει αναβληθεί μέχρι το 2018» και έχει «αποκλειστεί κατηγορηματικά» το «κούρεμα».

Επιπλέον, ο κ. Μποχοσλάβσκι επισήμανε πως το τελευταίο πακέτο μέτρων που πέρασε η ελληνική κυβέρνηση «υπό την πίεση των διεθνών πιστωτών» της και το οποίο περιλαμβάνει «περαιτέρω περικοπές στις συντάξεις ύψους 3,6 δισ. και αύξηση του ΦΠΑ στο 24%» μπορεί να έχει «βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα».

Τέλος, ο εμπειρογνώμονας των Ηνωμένων Εθνών, κάλεσε για μια νέα «αλλαγή προσέγγισης», καλωσορίζοντας την πρωτοβουλία που πήρε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Αύγουστο του 2015 να διενεργήσει μια αξιολόγηση των κοινωνικών επιπτώσεων του τρίτου προγράμματος οικονομικών μεταρρυθμίσεων που εφαρμόζει η Ελλάδα. «Είναι ένα πρώτο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση», τόνισε ο κ. Μποχοσλάβσκι προσθέτοντας, ωστόσο, πως πέρα από την αξιολόγηση των κοινωνικών επιπτώσεων, πρέπει να ενσωματωθεί και μια αξιολόγηση των επιπτώσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα. «Η πρόταση της Επιτροπής για έναν Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων θα πρέπει εκτός από το κοινωνικό κεκτημένο τής ΕΕ να αντικατοπτρίζει και τις διεθνείς υποχρεώσεις των κρατών-μελών για τα ανθρώπινα δικαιώματα», κατέληξε ο Χουάν Πάμπλο Μποχοσλάβσκι. 
Πηγή