Σάββατο, 22 Ιουλίου 2017

H Αμερική, το Δίκαιο της Θάλασσας και η Ελληνική ΑΟΖ: Μία τεράστια αυτοτραυματική πληγή;



Γράφει ο Θ. Καρυώτης

Ξαφνικά άρχισε πάλι η συζήτηση στην Αμερικανική Γερουσία για το θέμα της επικύρωσης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS) και θα έχει σημαντικές προεκτάσεις για την Ελλάδα.

Η γερουσιαστής Λίζα Μουρκόβσκι της Αλάσκας, πρόεδρος της Επιτροπής της Γερουσίας για την Ενέργεια και τους Φυσικούς Πόρους, δήλωσε πρόσφατα ότι η μη επικύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS), αποτελεί ένα μεγάλο λάθος που πρέπει, σύντομα, να διορθωθεί ώστε οι ΗΠΑ να απολάβουν όλα τα προνόμια που θα της δίνει η προσχώρηση στο Σύνταγμα των Θαλασσών και Ωκεανών του πλανήτη Γη, όπως είναι έρευνες στην Αρκτική, στην εξωτερική υφαλοκρηπίδα, στα βάθη των ωκεανών για πιθανή εξόρυξη των πολύτιμων πολυμεταλλικών κονδύλων και καλύτερη προστασία της αλιείας τους.

Επίσης, ο ανεξάρτητος γερουσιαστής Άνγκους Κίνγκ του Μαίην, μέλος της ίδιας επιτροπής, αποκάλεσε αποτυχία της Γερουσίας να επικυρώσει το UNCLOS, μιλώντας στο Κέντρο Διεθνών και Στρατηγικών Μελετών και ανέφερε: 

«Είναι μια τεράστια αυτοτραυματική πληγή. Η αποτυχία να κυρωθεί με βάση τα επιχειρήματα της απώλειας αμερικανικής κυριαρχίας σημαίνει ότι αυτή τη στιγμή δεν είμαστε στο “παιχνίδι” για να αποφασίσουμε τα ευρέα ναυτιλιακά ζητήματα».

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) είναι η διεθνής συμφωνία που προέκυψε από την τρίτη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας η οποία διεξήχθη μεταξύ 1973 και 1982. Η σύμβαση άνοιξε προς υπογραφή στις 10 Δεκεμβρίου 1982 και τέθηκε σε ισχύ στις 16 Νοεμβρίου 1994 με την κατάθεση του 60ου εγγράφου επικύρωσης. Η σύμβαση επικυρώθηκε από 167 συμβαλλόμενα μέρη, τα οποία περιλαμβάνουν 166 κράτη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επιπλέον 14 κράτη μέλη του ΟΗΕ υπέγραψαν, αλλά δεν επικύρωσαν τη σύμβαση.

Τον Μάρτιο του 1983, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρέιγκαν, με τη Διακήρυξη Αρ. 5030, ανακήρυξε μια Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) 200 ν.μ. (Ήταν η πρώτη απόδειξη για μένα ότι βρισκόμουν στον σωστό δρόμο για την αξία της Ελληνικής ΑΟΖ, και περιμένω από τότε να δω την ανακήρυξη της ΑΟΖ της πατρίδας μου).

Τον Δεκέμβριο του 1988, ο Πρόεδρος Ρέιγκαν, μέσω της Διακήρυξης αριθ. 5928, επέκτεινε τα χωρικά ύδατα των ΗΠΑ από 3 ν.μ. σε 12 ν.μ. για σκοπούς εθνικής ασφάλειας. ( Η Ελλάδα είναι το μόνο κράτος στον κόσμο με χωρικά ύδατα 6 ν.μ.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξε έντονη συζήτηση σχετικά με την επικύρωση του UNCLOS, με επικρίσεις προερχόμενες κυρίως από συντηρητικούς πολιτικούς που θεωρούν ότι η συμμετοχή σε ορισμένους διεθνείς οργανισμούς και Συνθήκες είναι επιζήμια για τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ, και θα έπληττε την κυριαρχία των ΗΠΑ. 

Οι ΗΠΑ έχουν πολλά να κερδίσουν από την επικύρωση σήμερα. Το UNCLOS είναι πολύ ευνοϊκό για τις Ηνωμένες Πολιτείες διότι διατήρησε τη μοναδική μόνιμη έδρα στο Διεθνές Συμβούλιο Βυθού Θαλασσών (Seabed Authority) που θα επιβλέπει την εξόρυξη του βυθού, συμπεριλαμβανομένων ενδεχομένως πλούσιων πηγών αναξιοποίητων ενεργειακών πόρων, ορυκτών και πολύτιμων μετάλλων. Αυτή η μόνιμη θέση παραμένει άβολα κενή και παίρνονται αποφάσεις για την εξόρυξη του βυθού στα διεθνή ύδατα χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ

Η Αμερική με το να μην έχει επικυρώσει (ουσιαστικά προσχωρήσει) στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν έχει δικαιώματα πρόσβασης στην Αρκτική. Η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ έχει υπολογίσει ότι ο Αρκτικός Ωκεανός έχει το 22% των παγκόσμιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων που έχουν υπολογιστεί ότι είναι της τάξης των 412 δισεκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου!

Τέλος, η αξία του UNCLOS είναι πολύ σημαντική για τις ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ διότι καθιερώνει σαφή δικαιώματα, καθήκοντα και δικαιοδοσίες των θαλάσσιων κρατών. Το UNCLOS καθορίζει τα όρια της «χωρικής θάλασσας» μιας χώρας, θεσπίζει κανόνες για τη διαμετακόμιση μέσω των «διεθνών στενών» και ορίζει τις ΑΟΖ με τρόπο συμβατό με την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Καθιερώνει περαιτέρω το «κυρίαρχο απαραβίαστο» των ναυτικών πλοίων που καλούν σε ξένους λιμένες, παρέχοντας κρίσιμη προστασία για τα σκάφη των ΗΠΑ.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν αμφιβολίες για την εξεύρεση των 67 ψήφων, σε σύνολο 100, που απαιτούνται στη Αμερικανική Γερουσία για επικύρωση του UNCLOS.


Η Αμερική, η Τουρκία και η Ελλάδα
 

Η ΑΟΖ ΤΩΝ ΗΠΑ, Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΟΖ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ 




    ΠΗΓΗ: Office of the Geographer, Department of State, Ουάσινγκτον, D.C., 2004.


Ο παραπάνω χάρτης δείχνει ξεκάθαρα την υποκρισία της Αμερικής σχετικά με την φιλοτουρκική πολιτική που ακολουθεί για δεκαετίες τώρα στην ελληνοτουρκική διαφορά στο Αιγαίο. Η Αμερική όταν ανακήρυξε και μετά οριοθέτησε την ΑΟΖ της όχι μόνο έδωσε πλήρη δικαιώματα ΑΟΖ στα νησιά της αλλά σεβάστηκε και τα νησιωτικά κράτη Μπαχάμες και Κούβα που βρίσκονται απέναντι από τις ανατολικές ακτές της.

Όπως βλέπουμε από τον χάρτη, η Αμερική δεν χρησιμοποίησε τα τουρκικά επιχειρήματα ότι νησιά έχουν μειωμένη ΑΟΖ και οριοθέτησε την ΑΟΖ της με αυτή της Κούβας και των νησιών Μπαχάμες βάσει της μέσης γραμμής. Δεν ανέφερε ότι η ΑΟΖ αυτών των νησιωτικών κρατών διαθέτει περιορισμένη ΑΟΖ ίση με την αιγιαλίτιδα ζώνη τους και επομένως η αμερικανική ΑΟΖ επεκτείνεται και πίσω από τις ανατολικές ακτές αυτών των νησιών.

Έτσι η Αμερική, που απέχει μόνο 90 μίλια από τη Κούβα, δεν τόλμησε να ισχυρισθεί ότι η Κούβα, επειδή είναι νησί, δεν έχει πλήρη δικαιώματα σε ΑΟΖ, αλλά οριοθέτησε την ΑΟΖ ανάμεσα στα δύο κράτη χρησιμοποιώντας, όπως ήδη αναφέραμε, τη μέθοδο της “μέσης γραμμής” , μέθοδο που τόσο απεχθάνονται οι Τούρκοι. Μάλιστα η κυβέρνηση της Κούβας αποφάσισε να αρχίσει έρευνες για πετρέλαια στη δική της ΑΟΖ, έρευνες που μάλιστα γίνονται σε απόσταση μόνο 45 μιλίων από τις ακτές της Φλόριδα. Όταν αναφέρουμε στους Αμερικανούς να διαμηνύσουν στην Τουρκία να σεβαστεί τα νησιά μας που είναι πολύ κοντά στις ακτές της αλλά δεν της ανήκουν, όπως πράττουν και οι ίδιοι, μας απαντούν ότι αυτή η περίπτωση είναι διαφορετική και αφορά «ειδικές περιστάσεις» μιας ημίκλειστης θάλασσας. 

Η Αμερική υπέγραψε, επίσης, μια συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με τα νησιά Κιριμπάτι στις 6 Σεπτεμβρίου 2013. Οριοθετήθηκαν τρία διαφορετικά θαλάσσια σύνορα με βάση την αρχή της ίσης απόστασης (equidistance) που τόσο αντιπαθεί η Τουρκία και είναι σημαντικό ότι η οριοθέτηση αυτή περιλαμβάνει και ακατοίκητα νησιά και βραχονησίδες. Οι Αμερικανοί είναι προφανές ότι, όπως ήδη αναφέραμε, έχουν δυο μέτρα και δυο σταθμά. Υποστηρίζουν ότι τα δικά τους νησιά, κατοικήσιμα ή όχι, έχουν πλήρη δικαιώματα ΑΟΖ, αλλά παρόμοια δικά μας νησιά δεν έχουν τα ίδια δικαιώματα. Αυτή είναι μια απαράδεκτη φιλοτουρκική θέση των Αμερικανών από το 1982 και πρέπει, επιτέλους, να σταματήσει.


 ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΟΖ


ΠΗΓΗ: Θεόδωρος Καρυώτης, Η ΑΟΖ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη, 2014, σελ. 53.

Πηγή: H Αμερική, το Δίκαιο της Θάλασσας και η Ελληνική ΑΟΖ: Μία τεράστια αυτοτραυματική πληγή; https://mignatiou.com/2017/07/h-ameriki-to-dikeo-tis-thalassas-ke-i-elliniki-aoz-mia-terastia-aftotravmatiki-pligi/
ΠΗΓΗ: Θεόδωρος Καρυώτης, Η ΑΟΖ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη, 2014, σελ. 53.

Πηγή: H Αμερική, το Δίκαιο της Θάλασσας και η Ελληνική ΑΟΖ: Μία τεράστια αυτοτραυματική πληγή; https://mignatiou.com/2017/07/h-ameriki-to-dikeo-tis-thalassas-ke-i-elliniki-aoz-mia-terastia-aftotravmatiki-pligi/
ΠΗΓΗ: Θεόδωρος Καρυώτης,
Η ΑΟΖ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη, 2014, σελ. 53.


Είναι επιτακτική η άμεση επίσκεψη του Τσίπρα στην Ουάσιγκτον

Ήρθε η ώρα ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Αλέξης Τσίπρας, να επισκεφτεί την Ουάσιγκτον και να ζητήσει από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, με δέουσα πολιτική δεξιότητα, αξιοπρέπεια και αποφασιστικότητα, να ανακαλέσει την δήλωση που έκανε ο αξιωματούχος του State Department για την ελληνική ΑΟΖ, ώστε να θωρακίσει την πατρίδα μας, όπως ακριβώς έκανε ο αείμνηστος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Τάσσος Παπαδόπουλος το 2004.

Η δήλωση έγινε από τον τότε Υφυπουργό Εξωτερικών Φίλιπ Γκόρντον, στις 27 Ιουλίου 2011, στην Αθήνα: 

«Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να αποφεύγονται μονομερή βήματα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν τα δικαιώματα των χωρών για την ανακήρυξη αποκλειστικών οικονομικών ζωνών, αλλά… δεν νομίζουμε ότι θα ήταν προς το συμφέρον της Ελλάδος να το πράξει χωρίς πλήρη συνεργασία με τους γείτονές της, της Τουρκίας συμπεριλαμβανομένης».

Ο Αλέξης Τσίπρας πρέπει να σκεφτεί ότι η ΑΟΖ δεν αποτελεί αμιγώς ένα θέμα εξωτερικής πολιτικής, αλλά εντάσσεται στα ευρύτερα πλαίσια οικονομικής ανάπτυξης στους τομείς της αλιείας, της εξερεύνησης των υδρογονανθράκων, της αιολικής ενέργειας και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Ίσως χρειάζεται, επίσης, να του υπενθυμίσουμε και την δήλωση που έκανε στην πρώτη του επίσκεψη στην Ουάσιγκτον, στις 23 Ιανουαρίου 2013, όταν ήταν ακόμα στην αντιπολίτευση. Είχε πει τότε ο Αλέξης Τσίπρας:

«Στα πλαίσια του Διεθνούς Δικαίου η Ελλάδα δεν πρόκειται και δεν πρέπει να διαπραγματευθεί με κανέναν το δικαίωμά της στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και μάλιστα πιστεύουμε ότι αυτό το δικαίωμα, το αναφαίρετο δικαίωμα, πρέπει να υποστηριχθεί και από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής».

Η Αμερικανική εξωτερική πολιτική των τελευταίων 35 ετών, από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου μέχρι του Αλέξη Τσίπρα, εμμένει στην πάγια θέση ότι Ελλάδα δεν πρέπει να προβεί σε μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ άνευ διμερούς συμφωνίας με την Τουρκία. Βεβαίως, οι εμπειρογνώμονες του Ρεξ Τίλλερσον γνωρίζουν ότι η ανακήρυξη ΑΟΖ αποτελεί μια μονομερή πράξη, όπως άλλωστε έκαναν οι ΗΠΑ το 1983.

Μπορεί η μονομερής ανακήρυξη της ΑΟΖ να δημιουργήσει μια κρίση; Η ερώτηση έχει τεθεί πολλές φορές, αλλά η απάντηση έχει μεγαλύτερη αξία σήμερα λόγω των αυξημένων τουρκικών προκλήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η απάντηση, βέβαια, δεν είναι δύσκολη, εκτός εάν κάποιος πάσχει από φοβικό σύνδρομο, γιατί η ανακήρυξη της ΑΟΖ είναι, πάνω απ’ όλα μια μονομερής πράξη. Ακόμα το φυσάει και δεν κρυώνει ο Ερντογάν όταν δεν προέβλεψε την ευφυή κίνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου να ανακηρύξει την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας το 2004.

Μέχρι σήμερα έχουν γίνει 134 ανακηρύξεις ΑΟΖ στον πλανήτη Γη και όλες αυτές ήταν μονομερείς πράξεις. Είναι επίσης πολύ σημαντικό να αναφέρουμε εδώ ότι σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε κάποια κρίση στις διμερείς σχέσεις γειτονικών κρατών λόγω μονομερούς ανακήρυξης.

Ήρθε η ώρα η Ελλάδα να ακολουθήσει, έστω και καθυστερημένα, το παράδειγμα της Κύπρου και του Ισραήλ, ώστε να κατορθώσει ο ελληνικός λαός, με μέτρο και αυτοσυγκράτηση, να καρπωθεί τον μεγάλο ορυκτό πλούτο της χώρας του και να τον διαφυλάξει και για τις επόμενες γενιές, όπως έχει πράξει με σύνεση η Νορβηγία.

Εμείς επί 34 χρόνια αδρανούμε και όχι μόνο δεν έχουμε ανακηρύξει την Ελληνική ΑΟΖ αλλά παρακολουθούμε μισοζαλισμένοι τις ανακηρύξεις και οριοθετήσεις των ΑΟΖ των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από την απαξίωση της Θάλασσας από τον λαό που έγραψε μια τόσο λαμπρή ιστορία μέσα από τις θάλασσές της.

Πηγή: mignatiou


Κυριακή, 16 Ιουλίου 2017

Ν. Λυγερός: "Πόντος και Δικαιώµατα Αυτοχθόνων Λαών"







 Διάλεξη του Νίκου Λυγερού με θέμα: 
"Πόντος και Δικαιώµατα Αυτοχθόνων Λαών". 
ΚΥΤΤΑΡΟ καφέ, Ρ. Φεραίου & Κωλέτη-Αλεξανδρούπολη. Πέμπτη 13 Ιουλίου 2017

 __


ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
ΤΩΝ ΑΥΤΟΧΘΟΝΩΝ ΛΑΩΝ

http://www.un.org/esa/socdev/unpfii/documents/Declaration-Indigenous-Greek.pdf
Κείμενο στα Ελληνικά
Κείμενο στα Αγγλικά






__________
_

Παρασκευή, 14 Ιουλίου 2017

Ασφάλεια – Ανασφάλεια





Είναι μεγάλος πειρασμός να μην προχωρούμε, να μένουμε εκεί που βρισκόμαστε, να πισωδρομούμε, με άλλα λόγια να βασιζόμαστε σ’ αυτά που έχουμε, γιατί ο,τι έχουμε, το γνωρίζουμε. Μπορούμε να στηριχτούμε σ’ αυτό, να αισθανθούμε ασφαλείς μέσα του. Φοβόμαστε, κι έτσι αποφεύγουμε να κάνουμε ένα βήμα προς το άγνωστο, το αβέβαιο. Γιατί πραγματικά, αν το βήμα μπορεί να μη μας φανεί ριψοκίνδυνο αφού το κάνουμε, πριν το κάνουμε οι προοπτικές μας φαίνονται πολύ ριψοκίνδυνες, και κατά συνέπεια τρομακτικές. Μόνο το παλιό, το δοκιμασμένο δίνει την αίσθηση της ασφάλειας· ή έτσι τουλάχιστο φαίνεται. Κάθε καινούργιο βήμα έχει μέσα του τον κίνδυνο της αποτυχίας, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που οι άνθρωποι φοβούνται τόσο πολύ την ελευθερία. Βέβαια, σε κάθε στάδιο της ζωής μας το παλιό και το συνηθισμένο είναι διαφορετικά. Όταν είμαστε βρέφη, έχουμε μόνο το σώμα μας και το στήθος της μητέρας μας (αρχικά μη διαφοροποιημένα). Έπειτα αρχίζουμε να προσανατολιζόμαστε προς τον κόσμο, ξεκινώντας τη διαδικασία που χρειάζεται για να βρούμε μια θέση και για τον εαυτό μας μέσα σ’ αυτόν. Αρχίζουμε να θέλουμε να έχουμε πράγματα· έχουμε τη μητέρα μας, τον πατέρα, τ’ αδέρφια, τα παιχνίδια. Αργότερα, αποκτάμε γνώσεις, δουλειά, κοινωνική θέση, σύζυγο, παιδιά, και τότε έχουμε ένα είδος μετα-ζωής, όταν πια αποκτάμε ένα τάφο, μια ασφάλεια ζωής και κάνουμε τη «διαθήκη» μας. Παρόλη όμως την ασφάλεια του έχει, οι άνθρωποι συνήθως θαυμάζουν εκείνους που ανοίγουν καινούργια μονοπάτια, που έχουν το κουράγιο να προχωρούν. Στη μυθο- λογία, αυτός ο τρόπος ύπαρξης αντιπροσωπεύεται συμβολικά από τον ήρωα. Ήρωες είναι εκείνοι που έχουν το θάρρος ν’ αφήσουν ο,τι έχουν —τη γη τους, την οικογένεια τους, την περιουσία τους — και να φύγουν, όχι χωρίς φόβο αλλά και χωρίς να υποκύπτουν στο φόβο τους. Στη βουδιστική παράδοση, ο Βούδας είναι ο ήρωας που αφήνει όλη του την περιουσία, όλη τη σιγουριά που υπάρχει στην ινδουιστική θεολογία –τη θέση του, την οικογένεια του — και προχωράει σε μια ζωή πέρα από δεσμεύσεις. Ο Αβραάμ και ο Μωυσής είναι ήρωες στην εβραϊκή παράδοση. Ο Χριστιανός ήρωας είναι ο Ιησούς, που δεν είχε τίποτα και — στα μάτια του κόσμου — δεν ήταν τίποτα. Η δράση του όμως βγαίνει μέσα από την πληρότητα που του δίνει η αγάπη του για όλα τα ανθρώπινα πλάσματα. Οι Έλληνες έχουν κοσμικούς ήρωες, που σκοπός τους είναι η ικανοποίηση της αλαζονείας τους, η κυριαρχία. Παρόλα αυτά, όμοια με τους πνευματικούς ήρωες, ο Ηρακλής και ο Οδυσσέας προχωρούν χωρίς να δειλιάζουν μπροστά στους κινδύνους που τους περιμένουν. Οι ήρωες των παραμυθιών λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο: φεύγουν, τραβάνε μπροστά και υπομένουν την ανασφάλεια. Θαυμάζουμε αυτούς τους ήρωες, γιατί βαθιά μέσα μας αισθανόμαστε ότι θα θέλαμε να είμαστε σαν κι αυτούς – αν βέβαια μπορούσαμε. Αλλά με το φόβο που έχουμε, πιστεύουμε ότι δε μπορούμε να γίνουμε έτσι, μόνο οι ήρωες μπορούν. Οι ήρωες γίνονται είδωλα. Προβάλλουμε σ’ αυτούς τη δική μας ικανότητα κίνησης, και μετά μένουμε εκεί που ήμασταν —«γιατί δεν είμαστε ήρωες».

Όλη αυτή η ανάλυση ίσως φαίνεται να υπονοεί ότι το να είσαι ήρωας είναι επιθυμητό, είναι όμως ταυτόχρονα ανόητο και ενάντια στο συμφέρον σου. Δεν είναι όμως έτσι τα πράγματα. Τα άτομα τα επιφυλακτικά, τα κτητικά άτομα απολαμβάνουν την ασφάλεια, αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ ανασφαλή. Εξαρτιόνται από αυτά που έχουν: χρήματα, κύρος, το εγώ τους — δηλαδή από πράγματα που είναι έξω απ’ αυτούς. Τι θα γίνουν όμως αν χάσουν ο,τι έχουν; Γιατί, πραγματικά, οτιδήποτε κι αν έχει κανείς μπορεί να χαθεί. Είναι πιθανό ότι η περιουσία μπορεί να χαθεί -και μαζί της τόσο η θέση όσο και οι φίλοι — και σε κάθε στιγμή ο καθένας μπορεί, και αργά ή γρήγορα θα υποχρεωθεί, να χάσει τη ζωή του. Αν είμαι ο,τι έχω κι αν ό,τι έχω χαθεί, τότε ποιος είμαι; Τίποτ’ άλλο, από μια νικημένη, άδεια, αξιολύπητη μαρτυρία ενός λαθεμένου τρόπου ζωής. Επειδή μπορεί να χάσω ο,τι έχω, είμαι αναγκαστικά συνεχώς ανήσυχος ότι θα χάσω αυτά που έχω. Φοβάμαι τους κλέφτες, τις οικονομικές αλλαγές, τις επαναστάσεις, τις αρρώστιες, το θάνατο · φοβάμαι ακόμα την αγάπη, την ελευθερία, την ανάπτυξη, την αλλαγή, το άγνωστο. Έτσι είμαι συνέχεια ανήσυχος, υποφέροντας από χρόνια υποχονδρία, που δε συνεπάγεται μόνο την απώλεια της υγείας μου αλλά και οποιουδήποτε άλλου αποκτήματος μου. Γίνομαι άνθρωπος αμυντικός, σκληρός, καχύποπτος, μοναχικός, που παρασύρομαι από την ανάγκη να έχω όλο και περισσότερα για να νιώθω μεγαλύτερη ασφάλεια. Ο Ίψεν έχει δώσει μια ωραία περιγραφή αυτού του εγωκεντρικού ανθρώπου στον Πέερ Γκύντ. Ο ήρωας είναι γεμάτος μόνο από τον εαυτό του. Μέσα στον απέραντο εγωισμό του πιστεύει ότι αυτός είναι ο εαυτός του, γιατί αυτός είναι ένα «σύμπλεγμα από επιθυμίες». Στο τέλος της ζωής του αναγνωρίζει, ότι, επειδή όλη του η ύπαρξη ήταν χτισμένη πάνω στην ιδιοκτησία του, δεν κατάφερε ποτέ να είναι ο εαυτός του. Ένιωθε ότι ήταν ένα κρεμμύδι χωρίς ψίχα, ένας μισοτελειωμένος άνθρωπος που ποτέ δεν υπήρξε ο εαυτός του. Η αγωνία και η ανασφάλεια που προκαλείται από τον κίνδυνο να χάσει κανείς ό,τι έχει, δεν υπάρχει στους ανθρώπους που προσπαθούν να είναι. Αν είμαι αυτός που είμαι και όχι αυτό που έχω, τότε κανένας δε μπορεί να μου στερήσει ή να με απειλήσει για την ασφάλεια και την αίσθηση της ταυτότητας μου. Το κέντρο μου είναι μέσα μου, η δυνατότητα μου να υπάρχω και να εκφράζω τις βασικές μου δυνάμεις είναι κομμάτι της δομής του χαρακτήρα μου και εξαρτάται από εμένα. Αυτό βέβαια αληθεύει σε φυσιολογικές συνθήκες ζωής, όχι σε περιπτώσεις αρρώστιας, αναπηρίας, βασανισμού ή άλλες συνθήκες ισχυρών εξωτερικών περιορισμών. Ενώ το έχει βασίζεται σε κάποιο πράγμα που φθείρεται με τη χρήση, το είναι αναπτύσσεται με την εξάσκηση. (Η «φλεγόμενη βάτος» που δεν καίγεται είναι ο βιβλικός συμβολισμός γι’ αυτό το παράδοξο). Οι δυνάμεις της λογικής, της αγάπης, της καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας, όλες οι βασικές δυνάμεις αναπτύσσονται μέσα από τη διαδικασία της έκφρασης τους. Ο,τι ξοδεύεται δεν πάει χαμένο, αντίθετα ο,τι φυλάγεται είναι χαμένο. Όταν προσπαθώ να είμαι, ή μόνη απειλή για την ασφάλεια μου βρίσκεται μέσα μου: στην έλλειψη πίστης στη ζωή και στις δημιουργικές μου ικανότητες, στις τάσεις πισωδρόμησης, στην εσωτερική μαλθακότητα και στην προθυμία ν’ αφήσω τους άλλους ν’ αναλάβουν τη ζωή μου. Αλλά αυτοί οι κίνδυνοι εξαφανίζονται, δεν είναι συστατικά του είναι, ενώ ο κίνδυνος της απώλειας είναι έμφυτος στο έχει.

Erich Fromm, Να έχεις ή να είσαι; (εκδ. Μπουκουμάνη) – (Απόσπασμα από το κεφάλαιο VI, Άλλες Απόψεις του Έχει και του Είναι.)


 _


Σάββατο, 13 Μαΐου 2017

Η δυσφορία του αντικειμένου


*







 
 




ΖΑΚ ΑΝΤΑΜ

Η δυσφορία του αντικειμένου*

Η σύνοψη του φετινού θέματός μας είναι «Η ψυχανάλυση που εφαρμόζεται στη σύγχρονη δυσφορία». Ειδικότερα θα επεξεργαστούμε το ερώτημα «πώς ο αναλυτικός λόγος τοποθετείται στα χάσματα μεταξύ των απολυταρχικών χώρων και εκείνων που προβαίνουν σε διακρίσεις (ségrégationnistes)».

Στην πραγματικότητα πρόκειται για αυτό που ήδη ακούσαμε φέτος στην παρέμβαση, μεταξύ άλλων, της Νικόλ Μπουσερού[1]. Χωρίς να γνωρίζω αυτό για το οποίο επρόκειτο να μιλήσει, είχα προτείνει τον ίδιο τίτλο, αλλά από την ανάποδη πλευρά, με τη μορφή ενός ευφυολογήματος: Αντί «Το αντικείμενο της δυσφορίας», επέλεξα να μιλήσω για τη «Δυσφορία του αντικειμένου». Με παρόμοιο τρόπο ο Οσκαρ Πφίστερ, τηρουμένων των αναλογιών, απάντησε με την Αυταπάτη ενός μέλλοντος στο Μέλλον μιας αυταπάτης. Τότε ο Φρόυντ έδωσε τη μεγάλη του απάντηση με τη Δυσφορία στον πολιτισμό, έργο που κατηγορηματικά απευθύνεται στους «μη μυημένους». Θα προσπαθήσω λοιπόν να μιλήσω σχετικά με τις πιθανές διαφορετικές διαβαθμίσεις μιας δυσφορίας, παρά την παρουσία ή εξαιτίας της παρουσίας μιας σταθεράς, εκείνης του «αντικειμένου».


Δυσφορία του αντικειμένου, κλινική εκδοχή



Οι μορφές του αντικειμένου είναι πολυάριθμες, αποδεικνύοντας πως μπορούμε να πιστέψουμε ότι με το αντικείμενο μπορούμε να κάνουμε οτιδήποτε θέλουμε, όπως το θέλουμε. Είναι όμως αυτό αλήθεια; «Δεν χειρίζομαι το αντικείμενο, είναι αυτό που με χειρίζεται», λέει ο μάγος με διαύγεια πνεύματος. «Αποσυνδέομαι από το αντικείμενο ξεφεύγοντας έτσι από την οδύνη», λέει ο άγιος ή ο βουδιστής. «Χλευάζω το αντικείμενο που θέλει να με τυραννήσει», λέει ο καλλιτέχνης, εφευρέτης τόσο «πραγματικών» ονείρων[2]. « Είμαι δύσπιστος για το αντικείμενο και έχω τους λόγους μου», θα μπορούσε να πει ο καταθλιπτικός που γνωρίζει την προδοσία του αντικειμένου, από τη στιγμή που είναι η σκιά αυτού του αντικειμένου που πέφτει πάνω του.
Χρειαζόμαστε λοιπόν μια σίγουρη αναφορά. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτή που διατύπωσε η Κολέτ Σολέρ (πριν τρία χρόνια σε αυτό το σεμινάριο) : Η ψυχανάλυση είναι η χρήση του αντικειμένου-έλλειψη, αναπόφευκτο σημείο εκκίνησης για να τοποθετήσουμε την πράξη μέσα στον αναλυτικό λόγο.
Υπάρχει πράγματι ένα αντικείμενο του οποίου η σταθερά είναι ότι δεν μπορούμε ποτέ να το χάσουμε, εφόσον λείπει πάντα. Είναι το αντικείμενο που σημειώνουμε ως μικρό α, στην εκδοχή του ως έλλειψη, ως αίτιο της επιθυμίας. Θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα αντικείμενο-φίλο, ένα σύντροφο της επιθυμίας το οποίο, παρόλο που προκαλεί κάποια βάσανα, αναμένοντας, οδηγεί εξίσου σε μια μορφή ικανοποίησης, είτε την αναγνωρίζουμε είτε όχι (αναφέρομαι εδώ στις μετουσιώσεις). Είναι ένα αντικείμενο χρήσιμο μέσα από την ίδια του την υπόσταση ως έλλειψη.
Υπάρχει όμως και αυτή η άλλη μορφή αντικειμένου, αυτό που είναι πάντα καθ’ υπερβολήν, είναι επίσης η σταθερά του [αντικειμένου], αυτό που ενοχλεί, «τα αντικείμενα του κόσμου», όπως λέμε, αυτά για τα οποία το υποκείμενο γκρινιάζει (το λογικό υποκείμενο), αυτά τα ενοχλητικά αντικείμενα που ο πολιτισμός μάς προτείνει για να απολαύσουμε, μέχρι κορεσμού. Πρόκειται για τα αντικείμενα-εχθρούς, για τα αντικείμενα-προδότες, περισσότερο προδότες από αυτά που εμφανίζονται με τη σκιά τους, αντικείμενα που προκαλούν μια σωρευτική δυσφορία, σε αντίθεση με το αντικείμενο-έλλειψη, το οποίο στην επανάληψή του ως έλλειψη, κάνει πάντα την επιθυμία να λειτουργεί. Αυτά τα αντικείμενα, τα οποία ονομάζουμε επίσης αντικείμενα μικρό α, αντικείμενα-υπεραπόλαυση, λαθούσες, βουλώνουν το άνοιγμα της επιθυμίας μέσω της συσσώρευσης μιας επιβεβλημένης απόλαυσης. Αυτά τα αντικείμενα του πολιτισμού είναι εκείνα του καπιταλιστικού λόγου, τα οποία με το αφόρητο στριφογύρισμά τους σαν τα αλογάκια του λούνα παρκ, προκαλούν στο υποκείμενο δυσφορία. Μπορούμε μάλιστα να επικαλεστούμε κλινικά παραδείγματα που δεν αντιτίθενται στη δυσσυμετρία που μπορεί να υπάρχει μεταξύ του αντικειμένου μικρό α ως έλλειψη και του αντικειμένου μικρό α ως υπερ-απόλαυση.
Ας πάρουμε την περίπτωση του Ανθρώπου με τους λύκους, σε σχέση με τον οποίο ο Φρόυντ μελέτησε ιδιαίτερα το στοματικό αντικείμενο, το πρωκτικό αντικείμενο και το φαλλικό αντικείμενο και ο Λακάν κυρίως το αντικείμενο βλέμμα και το αντικείμενο φωνή. Στον Άνθρωπο με τους λύκους, αντιστοιχεί στο στοματικό αντικείμενο το σύμπτωμα της πρώιμης ανορεξίας που ο Φρόυντ υπογράμμισε  και που το ξαναβρίσκουμε στο φόβο του μήπως τον φάνε οι λύκοι πάνω στο δέντρο. Όσον αφορά στο πρωκτικό αντικείμενο, κυρίαρχο στον Άνθρωπο με τους λύκους και προέκταση της ενορμητικής στοματικής οργάνωσης, το συναντάμε στην παραγωγή κοπράνων όταν έγινε θεατής της αρχαϊκής σκηνής της a tergo (παρά φύσιν) γονεϊκής συνουσίας, που ο Φρόυντ ερμήνευσε ως απόρριψη του ευνουχισμού μέσα από τη θηλυκή παθητική ταύτιση. Το πρωκτικό αντικείμενο εμφανίζεται λοιπόν στον Άνθρωπο με τους λύκους ως το απόγειο του αντικειμένου που συμπυκνώνει την απόλαυσή του. Το φαλλικό αντικείμενο το βρίσκουμε υπό τη μορφή του πέους που έγινε αντιληπτό στην αρχαϊκή σκηνή και το οποίο επαναδραστηριοποιήθηκε στο σενάριο της ψευδαίσθησης του κομμένου δακτύλου. Το σκοπικό αντικείμενο είναι αυτό που τονίζει ο Λακάν. Είναι η επαναδραστηριοποίηση της αρχαϊκής σκηνής με τρόπο τραυματικό στον εφιάλτη με τους λύκους, όπου αυτό που εκδηλώνεται είναι η απουσία της λειτουργίας αποχωρισμού αυτού του αντικειμένου μικρό α, όπου το υποκείμενο, που δεν είναι παρά βλέμμα, ορθώνεται φαλλικά ως αντικείμενο της απόλαυσης του Άλλου. Εδώ βλέπουμε ξεκάθαρα την ταύτιση του υποκειμένου με το αντικείμενο. Τέλος, το φωνητικό αντικείμενο βρίσκεται, μεταξύ των συμπτωμάτων του Ανθρώπου με τους λύκους, στο τελετουργικό του σταυροκοπήματος, συντονισμένο με την αναπνευστική λειτουργία, που παραπέμπει στη λαχανιασμένη αναπνοή του πατέρα κατά τη διάρκεια της αρχαϊκής σκηνής.
Ορίστε λοιπόν οι πέντε μορφές του αντικειμένου μικρό α, οι οποίες δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να αντισταθούμε στον αποχωρισμό από μια καθ’υπερβολήν απόλαυση. Ίσως αυτός να είναι και ο μηχανισμός κάθε είδους δυσφορίας με κάθε αντικείμενο: καμία υπεκφυγή μπροστά στο νόμο του ευνουχισμού.
Παραμένοντας στην κλινική εκδοχή της δυσφορίας του αντικειμένου, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε το κατόρθωμα του Winnicott, όχι με το μεταβατικό του αντικείμενο, αλλά με την ιδιοφυή του σύλληψη των αντικειμένων της πραγματικότητας ή ακόμα καλύτερα της πραγματικότητας των αντικειμένων μέσα από μια δοκιμασία καταστροφής. Το αντικείμενο υπάρχει γιατί επιβίωσε από την καταστροφή του από το υποκείμενο και του επιστρέφει, αφού επιβίωσε, την απόδειξη της ικανότητάς του [του  υποκειμένου] να αγαπήσει. « Σε αγαπώ γιατί επιβίωσες από τη θέλησή μου να σε καταστρέψω». Έτσι δημιουργείται η πραγματικότητα, μια Umwelt (εξωτερικός κόσμος) του υποκειμένου, που μπορεί να περάσει από τη δυσφορία στην αγάπη για το αντικείμενο, στην εκτίμηση που μπορεί να έχει [το υποκείμενο] για αυτό, ακριβώς επειδή επιβίωσε από την καταστροφική οργή του. Είναι η καταστροφή που παίζει το ρόλο της, κατασκευάζοντας την πραγματικότητα και τοποθετώντας το αντικείμενο εκτός εαυτού. Ο Winnicott φτάνει λοιπόν στη διατύπωση του δικού του Delenda[3] : τα αντικείμενα πρέπει να καταστραφούν γιατί είναι πραγματικά και γίνονται πραγματικά γιατί έχουν καταστραφεί. Μπορούμε να δούμε σε αυτή τη διατύπωση μια κάποια ομοιότητα με τη λακανική θέση, πιστεύω όμως ότι ενισχύει περισσότερο την ιδέα της αλλοτρίωσης στον Άλλο. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε εδώ για «υποκειμενικό αντικείμενο». Έτσι εξάλλου το ονομάζει ο Winnicott όταν μιλάει για «μεταβατικό αντικείμενο», απόγειο, ας το αναγνωρίσουμε, της αλλοτριωτικής σχέσης. Αντίστροφα, θα ήταν ορθότερο να μιλήσουμε για «αντικειμενικό υποκείμενο» για να προσδιορίσουμε αυτό που ο Λακάν αναδεικνύει, μέσα από την αποχωριστική του λειτουργία, στη διαλεκτική της επιθυμίας.
Το αντικείμενο μικρό α αναζητείται πάντα από τον Άλλο. Αυτό είναι που προκαλεί τη δυσφορία. Γιατί δεν το έχει όλος ο κόσμος στην τσέπη του, στη διάθεσή του, γιατί δεν μπορούμε να είμαστε αίτιο του ίδιου μας του εαυτού, όπως ο τρελός που χαρακτηρίζεται από μια δήθεν ελευθερία, χωρίς περιορισμούς. Η δυσφορία δεν συνίσταται μόνο στο ότι το αντικείμενο είναι τοποθετημένο εκτός εαυτού, αλλά κυρίως στο ότι πρέπει να το ψάξουμε στον Άλλο για να μπορέσουμε να μάθουμε κάτι για τη δική του επιθυμία. Γνωρίζουμε ότι είναι ένας περιορισμός που μπορεί να αποβεί ολέθριος τουλάχιστον σύμφωνα με όσα λέει ο Λακάν για τη δυσφορία στη σχέση μητέρας-κόρης.

Δυσφορία του αντικειμένου, ηθική εκδοχή
Δεν υπάρχουν μόνο κλινικές εκδοχές της δυσφορίας του αντικειμένου. Υπάρχει επίσης αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε μια πολιτική εκδοχή της δυσφορίας του αντικειμένου.
Στην παρέμβασή της τον Φεβρουάριο, η Νικόλ Μπουσερού, πολύ σωστά μας θύμισε ότι, για τον Φρόυντ, το αντικείμενο της δυσφορίας είναι ο ίδιος ο πολιτισμός ( Kultur). Εκείνος είναι που καλλιεργεί την ενόρμηση του θανάτου, η οποία εσωτερικεύεται στο συναίσθημα της ενοχής που είναι στην υπηρεσία της ηθικότητας, στην υπηρεσία του Καλού. Αλλά ταυτόχρονα, αυτό το αντικείμενο της δυσφορίας, που είναι η καλλιέργεια της ενόρμησης του θανάτου στην υπηρεσία του Καλού, το βρίσκουμε επίσης και στο Κακό που εκπροσωπεί η απόλαυση, μια απόλαυση υπερβολικά οικεία που εμείς έχουμε ή που είμαστε για τον πλησίον μας. Πρόκειται για τις πιο κοινότοπες μορφές της συλλογικής αλλά και της ατομικής δυσφορίας. Δυσφορία του αντικειμένου, δυσφορία των αντικειμένων, δυσφορία για οτιδήποτε είναι άλλο από εμάς, οτιδήποτε είναι «ξένο». Όμως το ερώτημα είναι αν υποκύπτουμε στη δυσφορία του αντικειμένου οδηγούμενοι σε μια κοινοτοπία σχετική με το Καλό της ηθικότητας ή σχετική με το Κακό της απόλαυσης. Κοινοτοπία μέσα στο Καλό ή κοινοτοπία μέσα στο Κακό;
Η Νικόλ Μπουσερού μας πρότεινε να θεωρήσουμε ότι « Η δυσφορία στον πολιτισμό» (του πολιτισμού) εκπροσωπημένη ιστορικά από το Ολοκαύτωμα ( Shoah), έργο της ναζιστικής βαρβαρότητας, αντιστοιχεί σε ένα ψυχωτικό μηχανισμό επιστροφής στο πραγματικό της ενόρμησης του θανάτου (άρα που εξισώνεται με την κοινοτοπία του Κακού). Αλλά μας θύμισε πολύ σωστά τον τρόπο με τον οποίο ο Λακάν υπογράμμισε αυτό το ανήκουστο πέρασμα που εκκινεί από την αρχή της άρνησης του [ρατσιστικού] διαχωρισμού και καταλήγει στη γενίκευση των στρατοπέδων συγκέντρωσης[4]. Ανέδειξε λοιπόν πολύ καλά ότι αυτή η πολιτισμική δυσφορία είναι το αποτέλεσμα μιας αφόρητης εξίσωσης: λόγος της επιστήμης + καπιταλιστικός λόγος = άνοδος του κόσμου των στρατοπέδων συγκέντρωσης, όπως αυτόν που παρήγαγαν τα ναζιστικά ή κομμουνιστικά απολυταρχικά συστήματα, αλλά και οι σύγχρονες δημοκρατίες μας εξαιτίας «της επέκτασης μιας όλο και περισσότερο σκληρής διαδικασίας [ρατσιστικού] διαχωρισμού[5]».
Διαχωρισμός σημαίνει διαφορά, διάκριση. Υπάρχουν διακρίσεις αρνητικές, αλλά υπάρχουν και διακρίσεις που ονομάζουμε στις μέρες μας, κοινότοπα, θετικές προκειμένου να χρυσώσουμε το χάπι του αποκλεισμού (όταν δεν πρόκειται για τον ιδιαίτερο και επιστημονικό αποκλεισμό της εξολόθρευσης στην περίπτωση του ναζιστικού προγράμματος του 1942). Υπάρχει άραγε μέσα στις ίδιες τις επιπτώσεις του πολιτισμού μια δυσφορία με το να θέλουμε να διαφοροποιήσουμε συστηματικά οτιδήποτε δεν είναι ίδιο με εμάς, με το να θέλουμε να καταστήσουμε ξένο, με κάθε τίμημα, οποιοδήποτε αντικείμενο (ή οτιδήποτε άλλο) μέσα από το οποίο δεν μπορούμε να αναγνωριστούμε; Μια δυσφορία ενός αντικειμένου άλλου. Μπορείτε να το μαντέψετε εύκολα ότι πρόκειται εδώ για πολύ επίκαιρα ερωτήματα που αφορούν στις κλειστές κοινότητες και στις θρησκευτικές ομάδες.
Ο Guy Konopnicki, συγγραφέας, δημοσιογράφος και πρώην πρόεδρος της UNEF[6] μόλις εξέδωσε ένα μικρό βιβλίο με ένα αρκετά ερεθιστικό τίτλο: Η κοινοτοπία του καλού, Ενάντια στη λατρεία των διαφορών[7]. Ο τίτλος είναι βέβαια προκλητικός. Ενάντια στη λατρεία των διαφορών! Μια διατύπωση που μας εκπλήσσει αν σκεφτούμε ότι προέρχεται από έναν εβραίο συγγραφέα. Θα μπορούσαμε να αντιτείνουμε σε αυτόν: « Άρα, είστε υπέρ ενός «όλοι ίδιοι», υπέρ μιας κοινής απόλαυσης, αυτής της ανίας, της σύγχρονης δυσφορίας την οποία απλουστεύουμε με τον όρο κατάθλιψη;» Δεν πρόκειται καθόλου για αυτό. Νομίζω ότι ο συγγραφέας, δικαίως, δείχνει τη δυσαρέσκειά του σε σχέση με την κατάχρηση της έκφρασης «κοινοτοπία του Κακού». Ξέρουμε ότι πρόκειται για μια έκφραση, που χρησιμοποίησε αρχικά η Χάνα Άρεντ[8] σχετικά με τη δίκη του Άιχμαν και του ναζισμού γενικότερα. Αυτή η έκφραση είναι πολύ αμφιλεγόμενη, στο μέτρο που, εξαιτίας της μετατροπής της σε στερεότυπη διατύπωση, δηλώνει ένα καθολικό κακό που πρέπει να εξορκίσουμε στον άνθρωπο, για τον οποίο νομιμοποιούμαστε να θεωρήσουμε ότι υπάρχει ένα κοινό μέτρο σύγκρισης ανάμεσα στον Ες-Ες, που θα ήταν ένα τέρας πλασμένο από ανθρωπιά και στον «ανθρώπινο» άνθρωπο που θα ήταν ένας δυνητικός Ες-Ες, ένα αθάνατο τέρας, οριστικά. Κοινοτοπία του κακού, λοιπόν, η οποία συλλαμβάνεται μέσα από την ομοιότητά της και δικαιολογείται από την δειλία της υπακοής, που οδηγεί στην αποποίηση της ευθύνης. Είναι ένα πετυχημένο θέμα στο οποίο αναφέρθηκε πρόσφατα και ο Τζόναθαν Λιτελ στο μυθιστόρημά του Ευμενίδες. Βλέπουμε ότι το Κακό εξελίσσεται σε ένα είδος εικονικού αντικειμένου πάνω στο οποίο δεν αρνούμαστε να καθρεφτιζόμαστε και από την εμπορευματοποίησή του οποίου ο καθένας απολαμβάνει.
Ο Konopnicki δεν εκθειάζει την ομοιότητα, το ταυτόσημο, το ίδιο, αλλά ούτε και μια υπερβολική επένδυση στις διαφορές. Για ποιο λόγο; Γιατί εκχυδαΐζοντας την έκφραση « κοινοτοπία του Κακού», φτάνουμε στο σημείο να κάνουμε αυτό που ο Γάλλος Πρόεδρος επιχείρησε πρόσφατα να κάνει: να συσχετίσει για παράδειγμα τα παιδιά στο σχολείο με τα εκτοπισμένα παιδιά της Γαλλίας που πέθαναν στα ναζιστικά στρατόπεδα. Να υπογραμμίσει με συμπόνια την εβραϊκή διαφορετικότητα και να προτείνει να εξομοιωθούμε για να την καταλάβουμε καλύτερα! Η εκτροπή του νοήματος της κοινοτοπίας του Κακού μπορεί έτσι να εξυπηρετήσει αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει «μαγεία θρησκευτικής υφής», ανάγοντας το Ολοκαύτωμα σε ένα μυστικισμό του Έθνους που έχει ως αποτέλεσμα την ενδυνάμωση του αντισημιτισμού. Για παράδειγμα, θα φτάναμε στο σημείο να προσάψουμε στον εβραϊκό λαό ότι πήγε ενάντια στην αποστολή του ως εκλεκτός του Θεού γιατί επένδυσε στα παγκόσμια ιδεώδη, στη λογοτεχνία και στις λαϊκές τέχνες και έτσι προκάλεσε την οργή του Θεού οπότε: «καλά να πάθουν»! Ο συγγραφέας μάλιστα προσθέτει με οξυδέρκεια: «Με το να συρρικνώνεται το Ολοκαύτωμα στην ιδιαιτερότητα των θυμάτων καθίσταται αδύνατη η κατανόηση της έννοιας του εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας.» Η θέση του πάει αρκετά μακριά και είναι ορθή γιατί ο συγγραφέας, χωρίς να είναι βέβαια λακανικός και χωρίς να έχει ακούσει τη Νικόλ Μπουσερού, λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα με τον Λακάν: « Ο ναζισμός εφάρμοζε σίγουρα την πρακτική της αρνητικής διάκρισης. Μιλούσε για φυλές. Παρόλα αυτά υλοποιούσε και μια θετική διάκριση, για να εξασφαλίσει το θρίαμβο του ψηλού ξανθού γερμανού[9]
Το αντικείμενο της ανάμνησης! Να ένα οικείο θέμα της ψυχανάλυσης, αλλά που η χρήση του στην πολιτική μπορεί να εξυπηρετήσει σκοτεινές προθέσεις εάν καταλήξει ένα αντικείμενο λατρείας, στο όνομα της κοινοτοπίας … του Καλού. Αυτό θα οδηγούσε σε  μια ενδυνάμωση μορφών θετικής διάκρισης και τροφοδότησης ανταγωνισμών της μνημοσύνης: Για ποιο λόγο τα θύματα της δουλείας να μην χαίρουν του ίδιου σεβασμού με τα θύματα του Ολοκαυτώματος; Η ιδέα της μετάνοιας έχει το ίδιο διαστροφικό αποτέλεσμα με την υποχρέωση στη συμπόνια της μνήμης. Με αυτό τον τρόπο, αποκρύπτεται η αληθινή πηγή της δυσφορίας, που ήταν ο θρίαμβος του ναζισμού στα μέσα του 20ου αιώνα. Για παράδειγμα, η επίπτωση της συνεργασίας του καθεστώτος του Βισύ εκείνη την εποχή στη Γαλλία εξαφανίζεται πίσω από τη θολή ιδέα της μετάνοιας και καταλήγει, θα λέγαμε, να είναι μια αποκλεισμένη ανάμνηση. Είναι ένα αντικείμενο ανάμνησης εξαρχής χαμένο, εάν του προσδώσουμε τη μορφή της μετάνοιας. Έτσι, πετώντας τα βρώμικα νερά της μετάνοιας πετάμε μαζί και την ίδια τη δυσφορία, αυτή τη δυσφορία που γνωρίζουμε συνήθως ότι είναι στενά συνδεδεμένη με τη δοκιμασία της απώθησης. Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να αποφύγουμε τη δυσφορία υποδηλώνει κατά κάποιο τρόπο τη φύση του αντικειμένου της δυσφορίας. Εδώ πρόκειται για τον όμοιό μου, το συνεργάτη με τον εχθρό. Καταστέλλοντας αυτή τη δυσάρεστη ιδέα, μέσω της μετάνοιας, τον ανάγω σε ένα άλλο διαφορετικό από εμένα, για τον οποίο θα έπρεπε να αισθάνομαι ένοχος γιατί έχω ενστερνιστεί τις αρχές του. Όλοι συνεργάτες του εχθρού,- άρα κανείς συνεργάτης του εχθρού!
Αυτό μας θυμίζει το μηχανισμό που περιγράφει ο Φρόυντ στο VII κεφάλαιο της Ερμηνείας των ονείρων για να εξηγήσει τη λειτουργία της καταπίεσης στο ασυνείδητο (Unterdruckung) σε σχέση με την απώθηση (Verdrangung). Η καταπίεση βρίσκεται εκεί για να εμποδίσει τη δυσαρέσκεια που προκαλεί η απώθηση. «[…] η καταπίεση του ασυνειδήτου είναι αναγκαία προπάντων επειδή η ανεξάρτητη ροή των παραστάσεων στο ασυνείδητο θα ανέπτυσσε ένα συναίσθημα, που αρχικά είχε το χαρακτήρα της ευχαρίστησης [Lust], αλλά μετά το συμβάν της απώθησης έχει τον χαρακτήρα της δυσαρέσκειας [Unlust]. Η καταπίεση έχει το σκοπό αλλά και την επιτυχία να αποσοβήσει αυτή τη δυσαρέσκεια. Η καταπίεση αφορά το περιεχόμενο των αναπαραστάσεων του ασυνειδήτου, διότι από αυτό θα μπορούσε να προκύψει η έκλυση της δυσαρέσκειας[10]
Η καταπίεση, με την κλινική της έννοια, ως καταστολή της δυσφορίας που οφείλεται στο σεξουαλικό αντικείμενο, έχει σχέση με την καταπίεση με την πολιτική έννοια του όρου, ως καταστολή οτιδήποτε μπαίνει εμπόδιο στην κυριαρχία της ευχαρίστησης … και την ευχαρίστηση της κυριαρχίας. Η διαφορά έγκειται στο ασυνείδητο - όχι όλο - το οποίο δεν θα είναι ποτέ ένα απολυταρχικό σύστημα παρά την ύπαρξη ενός τυραννικού υπερεγώ…
Η υπερτίμηση των διαφορών! Πρόκειται για ένα θέμα το οποίο η ψυχαναλυτική ηθική θα μπορούσε να υποστηρίξει με την έγκριση της κοινής γνώμης και του περιρρέοντος λόγου. Δεν είναι όμως ένα θέμα που διατυμπανίζει ο Konopnicki. Για ποιο λόγο; Γιατί θεωρεί ότι αυτή η υπερτίμηση των διαφορών καταλήγει σε μια ανακατασκευή διαφόρων ομαδικών ταυτοτήτων και έρχεται να καλύψει την έλλειψη ενός κοινού Καλού με ένα Καλό πραγματικό που είναι ή που θα έπρεπε να είναι η Δημοκρατία, οι καθολικές αξίες, η ιδιότητα του πολίτη. Θα έπρεπε να του προσάψουμε ότι οι θέσεις του είναι ουτοπικές και να είμαστε ειρωνικοί ως προς το θέμα της κοινοτοπίας του Καλού; Ίσως μερικές φορές παρουσιάζει ως καρικατούρα μια πραγματικότητα δύσκολη να την αναλύσουμε με διαύγεια. Για παράδειγμα, αναφερόμενος στη δυσφορία που προκαλείται από τις πολιτικο-θρησκευτικές ταυτότητες στη Μέση Ανατολή, λύνει το πρόβλημα με όρους «εικονικών ταυτοτήτων[11]». Παρόλα αυτά νομίζω ότι οι θέσεις του έχουν μια κάποια χρησιμότητα κυρίως σήμερα που μιλάμε για «θετική λαϊκότητα

[12]» μόνο και μόνο για να χρυσώσουν το χάπι της προσχώρησης, της επίσημης υποταγής στις θρησκευτικές αξίες. Η θετική λαϊκότητα γίνεται στη Δύση ο κοινός λόγος των αρχηγών των κρατών είτε πρόκειται για λαϊκά είτε για θρησκευτικά[13].

Αντί επιλόγου
Πιστεύω ότι αυτή η μνεία στον Konopnicki, αν και προκλητική, είναι χρήσιμη τη στιγμή που το γαλλικό κοινοβούλιο εξετάζει ένα σχέδιο απογραφής της κοινωνίας μας, βασισμένο στη μέτρηση της ποικιλομορφίας της λεγόμενης κοινωνίας μας χρησιμοποιώντας τη συλλογή δεδομένων βάση των διαφόρων εθνικοτήτων…


James Thiérrée - La Veillée des Abysses
*

Δυσφορία του αντικειμένου-φυλή, του αντικειμένου-σώμα, του DNA. Δυσφορία του αντικειμένου-όμοιος, αλλά και του αντικειμένου-διαφορετικός, για τα οποία δεν μπορούμε να μιλήσουμε παρά με όρους αξιολόγησης, αξιολόγηση της ομοιότητας, αξιολόγηση της διαφορετικότητας.
Σε σχέση με αυτό την υποβάθμιση των αξιών, ποια είναι η πιθανότητα να βρει ο ψυχαναλυτικός λόγος τη θέση του μεταξύ των απολυταρχικών και διακρισιακών χώρων; Εξισορροπώντας τη δυσφορία; Με ποιο τρόπο; Στηρίζοντας και θέτοντας σε λειτουργία το γεγονός ότι δεν υπάρχει ένα αντικείμενο πολυτιμότερο από ένα άλλο (σε αυτό στηρίζεται η θεώρηση γύρω από το αντικείμενο μικρό α), πράγμα που δεν σημαίνει ότι όλα έχουν την ίδια αξία.
Δεν θέλησα, στη σημερινή μου παρέμβαση και στα ερωτήματα που ανέδειξα, να μιλήσω για τα αντικείμενα της πραγματικότητας, τα αντικείμενα της φύσης, της φυσικής, για όλα αυτά τα αντικείμενα που το μόνο που κάνουν είναι να μπαίνουν εμπόδιο στην επιθυμία μας, για αυτά τα αντικείμενα που μας δυσκολεύουν καθημερινά αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν πρόκειται για τα αντικείμενα της παταφυσικής έτσι όπως έχει οριστεί από τον Alfred Jarry με όρους σχεδόν λακανικούς: «Η επιστήμη των φανταστικών λύσεων, που αποδίδει συμβολικά στα περιγράμματα τις ιδιότητες των αντικειμένων που περιγράφονται από την εικονικότητά τους.» Το αντικείμενο μικρό α δεν είναι βέβαια ένα αντικείμενο αναγόμενο στην εικονικότητά του, που δεν είναι παρά ένας σταθμός στη συγκρότησή του, στη συνοχή του.
Αναρωτιόμασταν, την προηγούμενη φορά, με τη συνάδελφό μας Vanina Micheli-Rechtman, ποια είναι η σπουδαιότητα αυτού του αυξανόμενου αριθμού εικονικών αντικειμένων σε αυτό που ονομάζουμε στις μέρες μας «εθισμός στο διαδίκτυο». Ο Konopnicki, παρεμπιπτόντως, ασκεί έντονη κριτική σε αυτά τα καινούργια παιχνίδια της σημερινής νεολαίας που οδηγούν σε μια απώλεια της ταυτότητας και που ωθούν το υποκείμενο να αγκιστρωθεί στην καθησυχαστική ταύτιση του κοινοτισμού. Υπάρχει ο φόβος ότι αυτή η διαχείριση της εικόνας χάρη στις καινούργιες τεχνολογίες θα εξελιχθεί σε μια επιδημία (που απαιτεί στις μέρες μας τη συνδρομή των επαγγελματιών της ψυχικής υγείας) όπου θα χειριζόμαστε σε αφθονία το εικονικό αντικείμενο υιοθετώντας μια εικονική ταυτότητα, σαν να μην μας αρκούν πια η εικόνα και το φαντασιακό αντικείμενο για να ανοίξουν το δρόμο προς την ευχαρίστηση. Ήδη, από το 1946, ο Λακάν καταδείκνυε την εικόνα ως « το ίδιο το αντικείμενο της ψυχανάλυσης» και υπογράμμιζε την απειλή στη σχέση του με την ταύτιση, μια απειλή που μπορεί να οδηγήσει μέχρι την πρόκληση τρέλας. « Η τέχνη της εικόνας σύντομα θα παίξει με τις αξίες της imago και θα γνωρίσουμε μια μέρα μαζικές παραγγελίες ιδεωδών που θα αντέχουν στην κριτική: εδώ θα αποκτήσει το πραγματικό της νόημα η ετικέτα "γνήσιο"».[14]
Ποιο θα ήταν επομένως το απόγειο αυτής της ιδιαίτερης δυσφορίας του αντικειμένου και αυτής της απόλαυσης που νιώθουμε ή που σας κάνει να κάνετε πίσω; Μήπως πρέπει να ψάξουμε προς αυτή την αίσθηση του κενού, του μηδενός, της άρνησης που θεωρούμε ότι καταλαμβάνει το μελαγχολικό υποκείμενο (το μη-υποκείμενο!)[15], που είναι κάτι πέρα από το να αισθάνεται σκουπίδι (που στην πραγματικότητα είναι ένας τρόπος να είσαι κάτι); Υποκείμενο χωρίς πρόσωπο, υποκείμενο απρόσωπο, υποκείμενο τίποτα[16] («Rien» - Res – είναι η ίδια ετυμολογία με το Πράγμα, που το γράφουμε με μεγάλο Π, όπως το das Ding γράφεται με μεγάλο D, κενό Πράγμα που τα αντικείμενα σκεπάζουν με τη σκιά τους). Σε σχέση με αυτό, σκέφτομαι αυτό το απόσπασμα από τον Λακάν, ο οποίος μόλις είχε αποδείξει, μέσω των μαθήμιων, ότι «το υποκείμενο δεν είναι τίποτα άλλο παρά αυτό το αντικείμενο που δεν έχει κατοπτρική εικόνα», προσθέτει για να εξηγήσει αυτή τη δυσφορία του της υποκειμενικής στόφας στην επαφή του με το αντικείμενο, αυτή την υπέροχη έκφραση άξια ενός ποιητή που (δεν) ήταν: « Θήραμα πιασμένο στα δίχτυα της σκιάς και που κλεμμένο από τον όγκο που φουσκώνει την σκιά, τείνει το κουρασμένο δέλεάρ της προσποιούμενη το θήραμα[17]
Το να γίνεσαι θήραμα του ίδιου σου του προσώπου, του βλέμματός σου, είναι ίσως αυτό που ο ζωγράφος Kokoschka ήθελε να περιγράψει μιλώντας για την τελευταία από τις πολλές αυτοπροσωπογραφίες του Rembrandt: « Ήταν άσχημος και ταλαιπωρημένος, φρικτός και απελπισμένος, αλλά τι όμορφα ζωγραφισμένος. Και ξαφνικά κατάλαβα: το να είσαι ικανός να βλέπεις τον εαυτό σου να εξαφανίζεται στον καθρέφτη – να μην βλέπεις τίποτα πια – και να τον ζωγραφίζεις ως το Μηδέν, την άρνηση του ανθρώπου. Τι θαύμα και τι σύμβολο [18]! »
«Το να βλέπεις τον εαυτό σου να εξαφανίζεται στον καθρέφτη» δεν μας παραπέμπει μόνο στην Αλίκη του Lewis Caroll, αλλά και στην ανάλυση που κάνει, μέσα από τη μελέτη του προσώπου, ο Levinas στο Ολότητα και άπειρο, της έννοιας του απρόσωπου και του φρικιαστικού, αυτού που δεν αντιστοιχεί σε καμία αναπαράσταση, αυτού του κενού που δεν περιέχει καμία θέαση και που καμία [θέαση] δεν το περιέχει, όπου κυριαρχεί το « Αυτό», το «Υπάρχει», το απρόσωπο του μη υποκειμενικού ή του μελαγχολικού υποκειμενικού, που απορροφάται στη θανατηφόρα ενατένιση του εαυτού, σε ένα πρόσωπο που βλέπεται ιδωμένο - μέχρι να εξαφανιστεί. Σε αντίθεση με τον Kokoschka ή τον Rembrandt, ο Giacometti, στην προσπάθεια του που περιέγραψε στα Γραπτά [19] του (και αυτός), να κάνει τα μάτια ενός γλυπτού, για να «αδράξει το βλέμμα», να συλλάβει εν ολίγοις αυτό το αντικείμενο μικρό α που το θεωρεί ασύλληπτο, πεπεισμένος ότι είναι από τη φύση του ασύλληπτο, προσπαθεί να αποκαλύψει το πρόσωπο ως « εντελώς άλλο από τον εαυτόν[20]».  Να λοιπόν κάποιος για τον οποίο η δυσφορία δεν βρίσκεται στην κοινοτοπία του καλού-ομοιάζοντος. Κάποιος, όπως ο Paul Valéry, θα μπορούσε να πει : « Τι θα ήμασταν χωρίς τη συνδρομή αυτού που δεν υπάρχει.»
Το εντελώς άλλο ή το εντελώς ίδιο, δεν υπάρχει. Θα βρισκόταν το απόγειο της δυσφορίας του αντικειμένου λοιπόν μέσα στη δυσφορία της μοναδικότητας, άρα στη δυσφορία του αντικειμένου μικρό α ; Στη δυσφορία αυτής της μοναδικότητας που πρέπει να επωμιστούμε πληρώνοντας ακριβά. Και δεν πρόκειται μόνο για το μειονέκτημα μιας γνώσης που υπολείπεται σε σχέση με την πιθανώς σκανδαλώδη φύση αυτού του αντικειμένου, αλλά κυρίως για τη δυσφορία μιας «αντικειμενικής» συνάντησης μεταξύ της έλλειψης και της υπεραπόλαυσης, συνάντηση κατά την οποία πρέπει να κάνεις τον ανήξερο. Αναγνωρίζουμε τον μάγο για τον οποίο μιλήσαμε στην αρχή: είναι το αντικείμενο που τον χειρίζεται. Αναγνωρίζουμε επίσης τον αναλυτή στη θέση που κατέχει ως δήθεν. Μια τέχνη που ο Λακάν ασκούσε με μπρίο. Μια τέχνη που είναι αυτή του αναλυτικού λόγου και που θα επέτρεπε ίσως να είναι μια από τις πιθανές εξόδους από τη δυσφορία και τον καπιταλιστικό λόγο.
Μετάφραση: Όρσα Καμπέρου




* Παρέμβαση στο σεμινάριο του Λακανικού Πεδίου, Παρίσι, 2 Απριλίου 2009. Δημοσιεύτηκε στο Mensuel 47 της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου της Γαλλίας.
[1] [Σημ. Μετ.] Παρέμβαση στο σεμινάριο του Λακανικού Πεδίου, Παρίσι, 5 Φεβρουαρίου 2009. Δημοσιεύτηκε στο Mensuel 43 της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου της Γαλλίας.
[2] Είναι η περίπτωση του μεγαλοφυούς εγγονού του Τσάρλυ Τσάπλιν, James Thierrée, στην παράστασή του, La Veillée des Abysses, σε ένα καταπληκτικό νούμερο με ένα απλό αντικείμενο : μια συνηθισμένη καρέκλα.
[3] [Σημ. Μετ.] Αναφορά στη λατινική έκφραση Carthago delenda est που σημαίνει Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί.
[4] J. Lacan, Préface à Anika Lemaire, Jacques Lacan (1969), Bruxelles, Pierre Mardaga éditeur, 1977, σελ. 8.
[5] J. Lacan, « Proposition du 9 octobre 1967 sur le psychanalyste de l’Ecole », dans Autres Ecrits, Paris, Seuil, 2001, σελ. 257 (Proposition sur la passe).
[6] [Σημ. Μετ.] Union Nationale des Etudiants de France, Εθνική Ένωση των Φοιτητών της Γαλλίας.
[7] G. Konopnicki, La Banalité du bien, Contre le culte des différences, Paris, Edition Hugo et Cie, 2009.
[8] [Σημ. Μετ.] Χάνα Άρεντ, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ, Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού, Νησίδες, 2009.
[9] G. Konopnicki, La Banalité du bien, Contre le culte des différences, Paris, Edition Hugo et Cie, 2009, σελ.44.
[10] Σ. Φρόυντ, Η ερμηνεία των ονείρων, Επίκουρος, Αθήνα, 1993, σελ. 503-504.
[11] «Το Ισραήλ δεν είναι μια ασφαλιστική εταιρία όπου πληρώνουμε τη συνδρομή μας ώστε να έχουμε ένα καταφύγιο σε περίπτωση ανόδου του αντισημιτισμού. Ο φαντασιακός σιωνισμός δεν είναι παρά ένα παιχνίδι ρόλων. Επισκεπτόμαστε τη γη της επαγγελίας μια με δυο φορές το χρόνο, ταξιδεύουμε με πτήσεις χαμηλού κόστους νομίζοντας ότι είμαστε επιβάτες του [πλοίου] Έξοδος. Τα κιμπούτς αντικαθίστανται από ξενοδοχεία. Αυτοί που έχουν δεσμευτεί περισσότερο αγοράζουν διαμέρισμα στο Ελάτ και στη Νετάνια. Αυτοί που εδώ προσπαθούν να προστατευτούν από το γαλλικό τρόπο ζωής, απομονώνονται με τον ίδιο τρόπο, όταν βρίσκονται στο Ισραήλ. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μάθεις εβραϊκά για να μείνεις στη Νετάνια! Για τους Ισραηλινούς είναι μια γαλλική αποικία. Όσοι πάλι δεν έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν στον εαυτό τους δυο εβδομάδες θερινού σιωνισμού παίζουν ένα άλλο παιχνίδι. Αντιμάχονται και περιπολούν φορώντας το kippa μεταξύ της porte de Pantin και τις Buttes-Chaumont. Αυτός ο πόλεμος κινητοποιεί γενιές που δεν έχουν ζήσει ποτέ διακρίσεις. Μερικές φορές μπορεί να έχουν δεχτεί προσβολές ή επιθέσεις από παιδιά του δρόμου. Οι φαντασιακοί μας σιωνιστές εναντιώνονται στους πλασματικούς Άραβες, οι οποίοι έχουν γεννηθεί στη Γαλλία, συχνά από Γάλλους γονείς και δεν έχουν κάποιο δεσμό με τον υποτιθέμενο πολιτισμό της καταγωγής τους παρά μόνο τα ακούσματα από την ισλαμική προπαγάνδα. Οι μεν και οι δε κατασκευάζουν μια εικονική ταυτότητα, γιατί δεν μπόρεσαν να ταυτιστούν με την ιστορία του λαού στον οποίο όλοι ανήκουν, το γαλλικό λαό.» (G. Konopnicki, La Banalité du bien, Contre le culte des différences, Paris, Edition Hugo et Cie, 2009)    
[12] [Σημ. Μετ.] Με την έννοια του λαϊκού κράτους.
[13] « Στη μετάδοση των αξιών και στη μάθηση της διαφοράς ανάμεσα στο καλό και στο κακό, ο δάσκαλος δεν θα μπορέσει ποτέ να αντικαταστήσει τον πάστορα ή τον ιερέα, παρόλο που είναι σημαντικό να τους πλησιάσει, γιατί του λείπει η έννοια της αυτοθυσίας και το χάρισμα μιας δέσμευσης σημαδεμένης από την ελπίδα.» (Νικολά Σαρκοζύ, « Discours de Latran », 20 Δεκεμβρίου 2007.)
[14] J. Lacan, « Propos sur la causalité psychique », dans Ecrits, Paris, Seuil, 1966, p. 192.
[15] [Σημ. Μετ.] στο κείμενο a-sujet .
[16] [Σημ. Μετ.] sujet rien. 
[17] J. Lacan, « Subversion du sujet et dialectique du désir » (1960), dans Ecrits, Paris, Seuil, 1966, p. 818.
[18]  Αναφορά του Daniel Widlocher στο De la mélancolie, Entretiens de la fondation des Treilles, Textes réunis par Jean Clair et Robert Kopp, Paris, Gallimard, 2007, p. 212.
[19] A. Giacometti, Ecrits, présentés par Michel Leiris et Jacques Dupin, Paris, Hermann, 1990.
[20] J. Clair, « L’artiste et le philosophe. Le visage chez Levinas et chez Giacometti », dans De la mélancolie, Entretiens de la fondation des Treilles, σελ. 213-226.


Πηγή: ChampLacanien

_

Τρίτη, 2 Μαΐου 2017

Μια παγκόσμια γενοκτονία σε εξέλιξη





Τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αντιμετωπίζει αυτήν τη στιγμή η ανθρωπότητα. Στις 10 Μαρτίου, ο Stephen O'Brien, από τη γενική γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών για ανθρωπιστικές υποθέσεις, πληροφόρησε το Συμβούλιο Ασφαλείας ότι 20 εκατομμύρια άνθρωποι σε τρεις αφρικανικές χώρες - Νιγηρία, Σομαλία και Νότιο Σουδάν - καθώς και στην Υεμένη κινδυνεύουν να πεθάνουν αν δεν τους παρασχεθεί άμεσα τροφή και ιατρική βοήθεια. «Είμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο στην ιστορία», δήλωσε χαρακτηριστικά και πρόσθεσε πως «Χωρίς συντονισμένη διεθνή δράση οι άνθρωποι απλώς θα πεθάνουν λιμό ή θα υποφέρουν και θα πεθάνουν από ασθένειες».

Μεγάλους λιμούς έχει αντιμετωπίσει, βέβαια, η ανθρωπότητα αλλά ποτέ στην ιστορία σε τέτοια κλίμακα και σε τέσσερα μέρη ταυτόχρονα. Σύμφωνα με τον O'Brien, 7,3 εκατομμύρια άνθρωποι διατρέχουν κίνδυνο στην Υεμένη, 5,1 εκατομμύρια στην περιοχή της λίμνης Τσαντ της βορειοανατολικής Νιγηρίας, 5 εκατομμύρια στο Νότιο Σουδάν και 2,9 εκατομμύρια στη Σομαλία. Σε καθεμία από αυτές τις χώρες, κάποιοι θανατηφόροι συνδυασμοί πολέμου, επίμονης ξηρασίας και πολιτικής αστάθειας προκαλούν δραστικές περικοπές στα βασικά είδη διατροφής και νερού. Από τα 20 εκατομμύρια άτομα που κινδυνεύουν από θάνατο, περίπου 1,4 εκατομμύρια είναι μικρά παιδιά.

Παρά την σοβαρότητα της κρίσης, οι υπεύθυνοι των Ηνωμένων Εθνών  παραμένουν σίγουροι ότι πολλοί από αυτούς που διατρέχουν κίνδυνο μπορούν να σωθούν αν υπάρξει επαρκής τροφή και ιατρική βοήθεια εγκαίρως και τα αντιμαχόμενα μέρη επιτρέψουν στα μέλη της ανθρωπιστικής βοήθειας να προσεγγίσουν εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Συνολικά, το κόστος μιας τέτοιας παρέμβασης δεν είναι σπουδαίο: εκτιμάται ότι 4,4 δισεκατομμύρια δολάρια αρκούν για να υλοποιήσουν το εν λόγω σχέδιο δράσης και θα καταφέρουν να σώσουν τους περισσότερους.

Για να έχουν αρκετό χρόνο ώστε να παραδώσουν τις επαρκείς προμήθειες, οι οι υπεύθυνοι των Ηνωμένων Εθνών ανέφεραν ότι τα χρήματα θα πρέπει να βρεθούν μέχρι τα τέλη Μαρτίου. Τώρα είναι Απρίλιος και οι διεθνείς «δωρητές» έχουν δώσει μόνο το ασήμαντο ποσό των 423 εκατομμυρίων δολαρίων - λιγότερο από το ένα δέκατο αυτού που χρειάζεται. Ενώ την ίδια στιγμή, για παράδειγμα, ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ ζήτησε την έγκριση του Κογκρέσου για αύξηση των αμερικανικών στρατιωτικών δαπανών κατά 54 δισεκατομμύρια δολάρια και εξαπέλυσε πυραύλους Tomahawk αξίας 89 εκατομμυρίων δολαρίων έναντι της αεροπορικής βάσης της Συρίας. Ταυτόχρονα, έχει προσφέρει πολύ λίγα για να μετριάσει την επερχόμενη καταστροφή σε τρεις χώρες στις οποίες έχει αναλάβει στρατιωτικές ενέργειες τα τελευταία χρόνια.

Επιπλέον, όπως και οι αξιωματούχοι του ΟΗΕ υποστήριξαν η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε τη μείωση των εισφορών της στα Ηνωμένα Έθνη κατά 40% ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζεται να στείλει επιπλέον όπλα στη Σαουδική Αραβία, τη χώρα που είναι περισσότερο υπεύθυνη για τις καταστροφικές αεροπορικές επιθέσεις στην υποδομή τροφίμων και νερού της Υεμένης. Αυτό ξεπερνά την αδιαφορία. Πρόκειται για συνέργεια στη μαζική εξόντωση, επισημαίνουν.

Όπως και πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, ο Πρόεδρος Τραμπ τρομοκρατήθηκε από εικόνες μικρών παιδιών σε κατάσταση ασφυξίας από το χημικό αέριο που χρησιμοποιήθηκε από τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις στις 4 Απριλίου. «Αυτή η επίθεση στα παιδιά χθες είχε μεγάλο αντίκτυπο σε μένα - μεγάλη επίδραση», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους. «Αυτό είναι ένα φρικτό, φρικτό πράγμα». Σε απάντηση αυτών των εικόνων, ο Αμερικανός πρόεδρος διέταξε την επόμενη μέρα επίθεση πυραύλων σε μια αεροπορική βάση της Συρίας. Όμως, ο Trump δεν φαίνεται να έχει δει - ή αγνοεί - τις εικόνες μικρών παιδιών που πεθαίνουν από την εξάπλωση των λιμών στην Αφρική και την Υεμένη. Αυτά τα παιδιά προφανώς δεν αξίζουν τη συμπάθεια του Λευκού Οίκου.

Πείνα, ξηρασία και αλλαγή του κλίματος

Το ερώτημα στο οποίο νομίζω ότι όλοι θα πρέπει να ρωτήσουμε είναι το εξής: Έτσι θα είναι και ο κόσμος όταν θα πληγεί από την κλιματική αλλαγή;  Θα πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι από λιμούς, ασθένειες, θερμική προσβολή ενώ οι υπόλοιποι που ζουν σε λιγότερο εκτεθειμένες περιοχές, ουσιαστικά δεν θα κάνουν τίποτα για να αποτρέψουν την εξαφάνισή τους;
Πρώτον, ας εξετάσουμε αν οι λιμοί του 2017 είναι ένας ακόμη έγκυρος δείκτης του πώς μπορεί να μοιάζει ένας πλανήτης που άλλαξε από το κλίμα. Οι λιμοί που συνοδεύονται από εκτεταμένη πείνα έχουν συμβεί σε όλη την ανθρώπινη ιστορία. Επιπλέον, οι βίαιες ένοπλες συγκρούσεις που διεξάγονται τώρα στη Νιγηρία, τη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν και την Υεμένη είναι τουλάχιστον εν μέρει υπεύθυνες για την εξάπλωση των λιμών. Και στις τέσσερις χώρες υπάρχουν δυνάμεις - η Boko Haram στη Νιγηρία, η al-Shabaab στη Σομαλία, οι διάφορες πολιτοφυλακές και η κυβέρνηση στο Νότιο Σουδάν και οι δυνάμεις που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία στην Υεμένη - που παρεμβαίνουν στην παροχή βοήθειας. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διαδεδομένη λειψυδρία και η παρατεταμένη ξηρασία (αναμενόμενες συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη) συμβάλλουν σημαντικά στις καταστροφικές συνθήκες στις περισσότερες από αυτές.

Οι επιστήμονες συμφωνούν γενικά ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη μειώνει δραματικά τις βροχοπτώσεις και προκαλεί όλο και συχνότερες ξηρασίες σε μεγάλο μέρος της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Αυτό, με τη σειρά του, θα αυξήσει τις συγκρούσεις κάθε είδους και θα θέσει σε κίνδυνο τη βασική επιβίωση. Στην πρόσφατη αξιολόγηση των παγκόσμιων τάσεων το 2014, οι επιστήμονες της διάσημης Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «η γεωργία στην Αφρική θα αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά την προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές που αναμένεται να συμβεί στα μέσα του αιώνα, Οι υψηλές θερμοκρασίες καθίστανται όλο και πιο σημαντικές». Ακόμη και το 2014, όπως πρότεινε η έκθεση, η κλιματική αλλαγή συνέβαλε ήδη στη λειψυδρία και τις συνεχιζόμενες συνθήκες ξηρασίας σε μεγάλες περιοχές της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Οι επιστημονικές μελέτες είχαν, για παράδειγμα, αποκαλύψει μια «γενική επέκταση της ερήμου και συρρίκνωσης της βλάστησης» σε αυτήν την ήπειρο. Με την πτώση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων και των υδάτινων αποθεμάτων, οι αποδόσεις των καλλιεργειών ήταν ήδη σε παρακμή σε πολλές περιοχές, ενώ τα ποσοστά υποσιτισμού αυξάνονταν - ακριβώς οι συνθήκες που παρατηρήθηκαν σε πιο ακραίες μορφές στις περιοχές που επλήγησαν από την πείνα σήμερα.

Οι επιστήμονες γίνονται ακόμη πιο σίγουροι ότι οι ακραίες καταιγίδες και οι ακραίες ξηρασίες (ειδικά όταν συμβαίνουν ταυτόχρονα ή σε διάφορα μέρη του κόσμου) εξηγούνται από την κλιματική αλλαγή. Εάν, για παράδειγμα, ένας τύπος καταιγίδας που μπορεί κανονικά να συμβεί μόνο μια φορά κάθε εκατό χρόνια συμβαίνει δύο φορές σε μια δεκαετία και τέσσερις φορές το επόμενο, μπορείτε να είστε αρκετά σίγουροι ότι είστε σε μια νέα εποχή του κλίματος.

Αναμφισβήτητα θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για τους επιστήμονες να προσδιορίσουν σε ποιο βαθμό οι σημερινοί λιμοί στην Αφρική και την Υεμένη είναι κυρίως προκαλούμενοι από την αλλαγή του κλίματος και σε ποιο βαθμό είναι το προϊόν πολιτικού και στρατιωτικού χάος και αταξίας. Αλλά αυτό δεν μας προσφέρει ήδη μια αίσθηση του σε τι ακριβώς κόσμο οδηγούμαστε;


Η ιστορία και οι έρευνες κοινωνικών επιστημών υποδεικνύουν ότι, καθώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες επιδεινώνονται, οι άνθρωποι φυσικά θα «ανταγωνίζονται» στην πρόσβαση σε ζωτικά υλικά ενώ οι κυρίαρχοι του συστήματος θα εκμεταλλευτούν τέτοιες συγκρούσεις για το δικό τους όφελος. «Τα στοιχεία υποδηλώνουν μια σαφή σχέση μεταξύ επισιτιστικής ανασφάλειας και σύγκρουσης», επισημαίνει ο Ερθαριν Κους, επικεφαλής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών.

Και είναι σίγουρα αλήθεια ότι όλοι σ 'αυτόν τον πλανήτη θα αισθανθούν τα αποτελέσματα της υπερθέρμανσης του πλανήτη με κάποιο τρόπο. Όμως, όπως και με τόσα άλλα, όσοι βρίσκονται στα κατώτερα στρώματα της κοινωνίας - οι φτωχοί, οι περιθωριοποιημένοι και εκείνοι σε χώρες που βρίσκονται ήδη ή κοντά στην άκρη - θα υποφέρουν πολύ περισσότερο (και πολύ νωρίτερα) από όσους βρίσκονται στην κορυφή και στις πιο αναπτυγμένες, πλουσιότερες χώρες.

Αρχικά, η γεωφυσική δυναμική της κλιματικής αλλαγής υπαγορεύει ότι, όταν πρόκειται για αυξημένες θερμοκρασίες και μειωμένη βροχόπτωση, οι πιο σοβαρές επιπτώσεις είναι πιθανό να γίνουν αισθητές πρώτες και χειρότερες στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής, της Νότιας Ασίας, και τη Λατινική Αμερική. Έρευνα που διεξήχθη από επιστήμονες στη Νέα Ζηλανδία, την Ελβετία και τη Μεγάλη Βρετανία διαπίστωσε ότι η αύξηση του αριθμού των πολύ ζεστών ημερών είναι ήδη πιο έντονη στα τροπικά γεωγραφικά πλάτη και επηρεάζει δυσανάλογα τους φτωχούς αγρότες.

Ζώντας σε οριακά επίπεδα διαβίωσης, αυτοί οι αγρότες και οι κοινότητές τους θα είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην ξηρασία και στην ερήμωση. Έτσι θα αναγκαστούν να επιλέγουν ολοένα και συχνότερα μεταξύ πείνας ή προσφυγιάς. Με άλλα λόγια, αν νομίζετε ότι η παγκόσμια προσφυγική κρίση είναι δραματική σήμερα, περιμένετε μερικές δεκαετίες.

Εάν θέλετε μια ιστορική αναλογία, σκεφτείτε τη μεγάλη μετανάστευση των "Okies" από το εσωτερικό των ΗΠΑ προς τις ακτές της Καλιφόρνιας στη δεκαετία του '30. Στη σημερινή εποχή της αλλαγής του κλίματος, οι μόνες διαθέσιμες κατοικίες αυτών των μεταναστών είναι πιθανό να βρεθούν σε τεράστιες και επεκτεινόμενες ακρογιαλιές (ή "ανεπίσημοι οικισμοί", όπως αποκαλούνται ευφημιστικά), οι οποίοι συχνά βρίσκονται σε πλημμυρικές εκτάσεις και σε παράκτιες περιοχές χαμηλού υψόμετρου. Καθώς όμως προχωρεί η υπερθέρμανση του πλανήτη, τα θύματα της λειψυδρίας και της απερήμωσης θα υποστούν νέα προβλήματα. Αυτά τα κύματα καταιγίδων θα καταστρέψουν τα πιο εκτεθειμένα τμήματα των παράκτιων μεγα-πόλεων στα οποία θα συγκεντρωθούν. Με άλλα λόγια, για τους ξεριζωμένους και απελπισμένους, δεν θα υπάρξει διαφυγόντα κλιματική αλλαγή. Όπως ανέφερε η τελευταία έκθεση της IPCC, «Οι φτωχοί άνθρωποι που ζουν σε αστικούς ανεπίσημους οικισμούς, από τους οποίους υπάρχουν ήδη περίπου ένα δισεκατομμύριο σε όλο τον κόσμο, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις καιρικές και κλιματικές επιπτώσεις».

Η επιστημονική βιβλιογραφία για την αλλαγή του κλίματος δείχνει ότι η ζωή των φτωχών, των περιθωριοποιημένων και των καταπιεσμένων θα είναι η πρώτη που θα ανατραπεί από τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη. «Οι κοινωνικά και οικονομικά μειονεκτούσες και οι περιθωριοποιημένες επηρεάζονται δυσανάλογα από τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος και των ακραίων γεγονότων», ανέφερε η IPCC το 2014. «Η ευπάθεια είναι συχνά υψηλή μεταξύ των αυτόχθονων λαών, των γυναικών, των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρίες Πολλαπλές στερήσεις που τους εμποδίζουν να διαχειρίζονται τους καθημερινούς κινδύνους και τους κραδασμούς». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτοί είναι και οι λιγότερο υπεύθυνοι για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Στο πλαίσιο αυτό, ας εξετάσουμε τις ηθικές συνέπειες της αδράνειας στην κλιματική αλλαγή. Μάλιστα, η κλιματική αλλαγή συμβαίνει πολύ γρήγορα ώστε να μπορέσουν όλες οι ανθρώπινες κοινωνίες να προσαρμοστούν με επιτυχία. Αν δεν αναληφθούν τεράστιες προσπάθειες τώρα για να σταματήσουν οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, όσοι ζουν σε λιγότερο εύπορες κοινωνίες μπορούν να περιμένουν να υποφέρουν από ακραίες πλημμύρες, ξηρασία, πείνα, ασθένειες και θάνατο.

Η συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων παγκοσμίως συμφωνεί ότι οποιαδήποτε αύξηση των μέσων παγκόσμιων θερμοκρασιών που υπερβαίνει τους 2 βαθμούς Κελσίου (3.6 βαθμούς Φαρενάιτ) πάνω από την προ-βιομηχανική εποχή - ορισμένοι επιλέγουν αύξηση όχι μεγαλύτερη από 1,5 βαθμούς Κελσίου - θα αλλάξουν το παγκόσμιο κλίμα, προκαλώντας συγκλονιστικό χάος και δυστυχία. Μέχρι στιγμής, ο κόσμος έχει θερμανθεί τουλάχιστον έναν από αυτούς τους δύο βαθμούς, και αν δεν σταματήσουμε να καίμε τα ορυκτά καύσιμα, το επίπεδο 1,5 βαθμού πιθανότατα θα επιτευχθεί στο όχι πολύ μακρινό μέλλον.


Με άλλα λόγια, σκεφτείτε τις εξελίξεις σε αυτά τα τρία αφρικανικά εδάφη και την Υεμένη ως προεπισκοπήσεις για το τι θα συμβεί στον πλανήτη: ένας κόσμος στον οποίο εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να εξοντωθούν.
Μιλάμε για γενοκτονία από την υπερθέρμανση του πλανήτη και την αλλαγή του κλίματος, στην οποία θα είμαστε όλοι συνένοχοι.

Μόνο δραστικές και συντονισμένες ενέργειες σε πολλαπλά μέτωπα μπορούν να αποτρέψουν αυτόν τον εφιάλτη.

*Με πληροφορίες από τη Le Monde diplomatique 

_

από tvxs