Σάββατο, 13 Μαΐου 2017

Η δυσφορία του αντικειμένου


*







 
 




ΖΑΚ ΑΝΤΑΜ

Η δυσφορία του αντικειμένου*

Η σύνοψη του φετινού θέματός μας είναι «Η ψυχανάλυση που εφαρμόζεται στη σύγχρονη δυσφορία». Ειδικότερα θα επεξεργαστούμε το ερώτημα «πώς ο αναλυτικός λόγος τοποθετείται στα χάσματα μεταξύ των απολυταρχικών χώρων και εκείνων που προβαίνουν σε διακρίσεις (ségrégationnistes)».

Στην πραγματικότητα πρόκειται για αυτό που ήδη ακούσαμε φέτος στην παρέμβαση, μεταξύ άλλων, της Νικόλ Μπουσερού[1]. Χωρίς να γνωρίζω αυτό για το οποίο επρόκειτο να μιλήσει, είχα προτείνει τον ίδιο τίτλο, αλλά από την ανάποδη πλευρά, με τη μορφή ενός ευφυολογήματος: Αντί «Το αντικείμενο της δυσφορίας», επέλεξα να μιλήσω για τη «Δυσφορία του αντικειμένου». Με παρόμοιο τρόπο ο Οσκαρ Πφίστερ, τηρουμένων των αναλογιών, απάντησε με την Αυταπάτη ενός μέλλοντος στο Μέλλον μιας αυταπάτης. Τότε ο Φρόυντ έδωσε τη μεγάλη του απάντηση με τη Δυσφορία στον πολιτισμό, έργο που κατηγορηματικά απευθύνεται στους «μη μυημένους». Θα προσπαθήσω λοιπόν να μιλήσω σχετικά με τις πιθανές διαφορετικές διαβαθμίσεις μιας δυσφορίας, παρά την παρουσία ή εξαιτίας της παρουσίας μιας σταθεράς, εκείνης του «αντικειμένου».


Δυσφορία του αντικειμένου, κλινική εκδοχή



Οι μορφές του αντικειμένου είναι πολυάριθμες, αποδεικνύοντας πως μπορούμε να πιστέψουμε ότι με το αντικείμενο μπορούμε να κάνουμε οτιδήποτε θέλουμε, όπως το θέλουμε. Είναι όμως αυτό αλήθεια; «Δεν χειρίζομαι το αντικείμενο, είναι αυτό που με χειρίζεται», λέει ο μάγος με διαύγεια πνεύματος. «Αποσυνδέομαι από το αντικείμενο ξεφεύγοντας έτσι από την οδύνη», λέει ο άγιος ή ο βουδιστής. «Χλευάζω το αντικείμενο που θέλει να με τυραννήσει», λέει ο καλλιτέχνης, εφευρέτης τόσο «πραγματικών» ονείρων[2]. « Είμαι δύσπιστος για το αντικείμενο και έχω τους λόγους μου», θα μπορούσε να πει ο καταθλιπτικός που γνωρίζει την προδοσία του αντικειμένου, από τη στιγμή που είναι η σκιά αυτού του αντικειμένου που πέφτει πάνω του.
Χρειαζόμαστε λοιπόν μια σίγουρη αναφορά. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτή που διατύπωσε η Κολέτ Σολέρ (πριν τρία χρόνια σε αυτό το σεμινάριο) : Η ψυχανάλυση είναι η χρήση του αντικειμένου-έλλειψη, αναπόφευκτο σημείο εκκίνησης για να τοποθετήσουμε την πράξη μέσα στον αναλυτικό λόγο.
Υπάρχει πράγματι ένα αντικείμενο του οποίου η σταθερά είναι ότι δεν μπορούμε ποτέ να το χάσουμε, εφόσον λείπει πάντα. Είναι το αντικείμενο που σημειώνουμε ως μικρό α, στην εκδοχή του ως έλλειψη, ως αίτιο της επιθυμίας. Θα έλεγα ότι πρόκειται για ένα αντικείμενο-φίλο, ένα σύντροφο της επιθυμίας το οποίο, παρόλο που προκαλεί κάποια βάσανα, αναμένοντας, οδηγεί εξίσου σε μια μορφή ικανοποίησης, είτε την αναγνωρίζουμε είτε όχι (αναφέρομαι εδώ στις μετουσιώσεις). Είναι ένα αντικείμενο χρήσιμο μέσα από την ίδια του την υπόσταση ως έλλειψη.
Υπάρχει όμως και αυτή η άλλη μορφή αντικειμένου, αυτό που είναι πάντα καθ’ υπερβολήν, είναι επίσης η σταθερά του [αντικειμένου], αυτό που ενοχλεί, «τα αντικείμενα του κόσμου», όπως λέμε, αυτά για τα οποία το υποκείμενο γκρινιάζει (το λογικό υποκείμενο), αυτά τα ενοχλητικά αντικείμενα που ο πολιτισμός μάς προτείνει για να απολαύσουμε, μέχρι κορεσμού. Πρόκειται για τα αντικείμενα-εχθρούς, για τα αντικείμενα-προδότες, περισσότερο προδότες από αυτά που εμφανίζονται με τη σκιά τους, αντικείμενα που προκαλούν μια σωρευτική δυσφορία, σε αντίθεση με το αντικείμενο-έλλειψη, το οποίο στην επανάληψή του ως έλλειψη, κάνει πάντα την επιθυμία να λειτουργεί. Αυτά τα αντικείμενα, τα οποία ονομάζουμε επίσης αντικείμενα μικρό α, αντικείμενα-υπεραπόλαυση, λαθούσες, βουλώνουν το άνοιγμα της επιθυμίας μέσω της συσσώρευσης μιας επιβεβλημένης απόλαυσης. Αυτά τα αντικείμενα του πολιτισμού είναι εκείνα του καπιταλιστικού λόγου, τα οποία με το αφόρητο στριφογύρισμά τους σαν τα αλογάκια του λούνα παρκ, προκαλούν στο υποκείμενο δυσφορία. Μπορούμε μάλιστα να επικαλεστούμε κλινικά παραδείγματα που δεν αντιτίθενται στη δυσσυμετρία που μπορεί να υπάρχει μεταξύ του αντικειμένου μικρό α ως έλλειψη και του αντικειμένου μικρό α ως υπερ-απόλαυση.
Ας πάρουμε την περίπτωση του Ανθρώπου με τους λύκους, σε σχέση με τον οποίο ο Φρόυντ μελέτησε ιδιαίτερα το στοματικό αντικείμενο, το πρωκτικό αντικείμενο και το φαλλικό αντικείμενο και ο Λακάν κυρίως το αντικείμενο βλέμμα και το αντικείμενο φωνή. Στον Άνθρωπο με τους λύκους, αντιστοιχεί στο στοματικό αντικείμενο το σύμπτωμα της πρώιμης ανορεξίας που ο Φρόυντ υπογράμμισε  και που το ξαναβρίσκουμε στο φόβο του μήπως τον φάνε οι λύκοι πάνω στο δέντρο. Όσον αφορά στο πρωκτικό αντικείμενο, κυρίαρχο στον Άνθρωπο με τους λύκους και προέκταση της ενορμητικής στοματικής οργάνωσης, το συναντάμε στην παραγωγή κοπράνων όταν έγινε θεατής της αρχαϊκής σκηνής της a tergo (παρά φύσιν) γονεϊκής συνουσίας, που ο Φρόυντ ερμήνευσε ως απόρριψη του ευνουχισμού μέσα από τη θηλυκή παθητική ταύτιση. Το πρωκτικό αντικείμενο εμφανίζεται λοιπόν στον Άνθρωπο με τους λύκους ως το απόγειο του αντικειμένου που συμπυκνώνει την απόλαυσή του. Το φαλλικό αντικείμενο το βρίσκουμε υπό τη μορφή του πέους που έγινε αντιληπτό στην αρχαϊκή σκηνή και το οποίο επαναδραστηριοποιήθηκε στο σενάριο της ψευδαίσθησης του κομμένου δακτύλου. Το σκοπικό αντικείμενο είναι αυτό που τονίζει ο Λακάν. Είναι η επαναδραστηριοποίηση της αρχαϊκής σκηνής με τρόπο τραυματικό στον εφιάλτη με τους λύκους, όπου αυτό που εκδηλώνεται είναι η απουσία της λειτουργίας αποχωρισμού αυτού του αντικειμένου μικρό α, όπου το υποκείμενο, που δεν είναι παρά βλέμμα, ορθώνεται φαλλικά ως αντικείμενο της απόλαυσης του Άλλου. Εδώ βλέπουμε ξεκάθαρα την ταύτιση του υποκειμένου με το αντικείμενο. Τέλος, το φωνητικό αντικείμενο βρίσκεται, μεταξύ των συμπτωμάτων του Ανθρώπου με τους λύκους, στο τελετουργικό του σταυροκοπήματος, συντονισμένο με την αναπνευστική λειτουργία, που παραπέμπει στη λαχανιασμένη αναπνοή του πατέρα κατά τη διάρκεια της αρχαϊκής σκηνής.
Ορίστε λοιπόν οι πέντε μορφές του αντικειμένου μικρό α, οι οποίες δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να αντισταθούμε στον αποχωρισμό από μια καθ’υπερβολήν απόλαυση. Ίσως αυτός να είναι και ο μηχανισμός κάθε είδους δυσφορίας με κάθε αντικείμενο: καμία υπεκφυγή μπροστά στο νόμο του ευνουχισμού.
Παραμένοντας στην κλινική εκδοχή της δυσφορίας του αντικειμένου, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε το κατόρθωμα του Winnicott, όχι με το μεταβατικό του αντικείμενο, αλλά με την ιδιοφυή του σύλληψη των αντικειμένων της πραγματικότητας ή ακόμα καλύτερα της πραγματικότητας των αντικειμένων μέσα από μια δοκιμασία καταστροφής. Το αντικείμενο υπάρχει γιατί επιβίωσε από την καταστροφή του από το υποκείμενο και του επιστρέφει, αφού επιβίωσε, την απόδειξη της ικανότητάς του [του  υποκειμένου] να αγαπήσει. « Σε αγαπώ γιατί επιβίωσες από τη θέλησή μου να σε καταστρέψω». Έτσι δημιουργείται η πραγματικότητα, μια Umwelt (εξωτερικός κόσμος) του υποκειμένου, που μπορεί να περάσει από τη δυσφορία στην αγάπη για το αντικείμενο, στην εκτίμηση που μπορεί να έχει [το υποκείμενο] για αυτό, ακριβώς επειδή επιβίωσε από την καταστροφική οργή του. Είναι η καταστροφή που παίζει το ρόλο της, κατασκευάζοντας την πραγματικότητα και τοποθετώντας το αντικείμενο εκτός εαυτού. Ο Winnicott φτάνει λοιπόν στη διατύπωση του δικού του Delenda[3] : τα αντικείμενα πρέπει να καταστραφούν γιατί είναι πραγματικά και γίνονται πραγματικά γιατί έχουν καταστραφεί. Μπορούμε να δούμε σε αυτή τη διατύπωση μια κάποια ομοιότητα με τη λακανική θέση, πιστεύω όμως ότι ενισχύει περισσότερο την ιδέα της αλλοτρίωσης στον Άλλο. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε εδώ για «υποκειμενικό αντικείμενο». Έτσι εξάλλου το ονομάζει ο Winnicott όταν μιλάει για «μεταβατικό αντικείμενο», απόγειο, ας το αναγνωρίσουμε, της αλλοτριωτικής σχέσης. Αντίστροφα, θα ήταν ορθότερο να μιλήσουμε για «αντικειμενικό υποκείμενο» για να προσδιορίσουμε αυτό που ο Λακάν αναδεικνύει, μέσα από την αποχωριστική του λειτουργία, στη διαλεκτική της επιθυμίας.
Το αντικείμενο μικρό α αναζητείται πάντα από τον Άλλο. Αυτό είναι που προκαλεί τη δυσφορία. Γιατί δεν το έχει όλος ο κόσμος στην τσέπη του, στη διάθεσή του, γιατί δεν μπορούμε να είμαστε αίτιο του ίδιου μας του εαυτού, όπως ο τρελός που χαρακτηρίζεται από μια δήθεν ελευθερία, χωρίς περιορισμούς. Η δυσφορία δεν συνίσταται μόνο στο ότι το αντικείμενο είναι τοποθετημένο εκτός εαυτού, αλλά κυρίως στο ότι πρέπει να το ψάξουμε στον Άλλο για να μπορέσουμε να μάθουμε κάτι για τη δική του επιθυμία. Γνωρίζουμε ότι είναι ένας περιορισμός που μπορεί να αποβεί ολέθριος τουλάχιστον σύμφωνα με όσα λέει ο Λακάν για τη δυσφορία στη σχέση μητέρας-κόρης.

Δυσφορία του αντικειμένου, ηθική εκδοχή
Δεν υπάρχουν μόνο κλινικές εκδοχές της δυσφορίας του αντικειμένου. Υπάρχει επίσης αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε μια πολιτική εκδοχή της δυσφορίας του αντικειμένου.
Στην παρέμβασή της τον Φεβρουάριο, η Νικόλ Μπουσερού, πολύ σωστά μας θύμισε ότι, για τον Φρόυντ, το αντικείμενο της δυσφορίας είναι ο ίδιος ο πολιτισμός ( Kultur). Εκείνος είναι που καλλιεργεί την ενόρμηση του θανάτου, η οποία εσωτερικεύεται στο συναίσθημα της ενοχής που είναι στην υπηρεσία της ηθικότητας, στην υπηρεσία του Καλού. Αλλά ταυτόχρονα, αυτό το αντικείμενο της δυσφορίας, που είναι η καλλιέργεια της ενόρμησης του θανάτου στην υπηρεσία του Καλού, το βρίσκουμε επίσης και στο Κακό που εκπροσωπεί η απόλαυση, μια απόλαυση υπερβολικά οικεία που εμείς έχουμε ή που είμαστε για τον πλησίον μας. Πρόκειται για τις πιο κοινότοπες μορφές της συλλογικής αλλά και της ατομικής δυσφορίας. Δυσφορία του αντικειμένου, δυσφορία των αντικειμένων, δυσφορία για οτιδήποτε είναι άλλο από εμάς, οτιδήποτε είναι «ξένο». Όμως το ερώτημα είναι αν υποκύπτουμε στη δυσφορία του αντικειμένου οδηγούμενοι σε μια κοινοτοπία σχετική με το Καλό της ηθικότητας ή σχετική με το Κακό της απόλαυσης. Κοινοτοπία μέσα στο Καλό ή κοινοτοπία μέσα στο Κακό;
Η Νικόλ Μπουσερού μας πρότεινε να θεωρήσουμε ότι « Η δυσφορία στον πολιτισμό» (του πολιτισμού) εκπροσωπημένη ιστορικά από το Ολοκαύτωμα ( Shoah), έργο της ναζιστικής βαρβαρότητας, αντιστοιχεί σε ένα ψυχωτικό μηχανισμό επιστροφής στο πραγματικό της ενόρμησης του θανάτου (άρα που εξισώνεται με την κοινοτοπία του Κακού). Αλλά μας θύμισε πολύ σωστά τον τρόπο με τον οποίο ο Λακάν υπογράμμισε αυτό το ανήκουστο πέρασμα που εκκινεί από την αρχή της άρνησης του [ρατσιστικού] διαχωρισμού και καταλήγει στη γενίκευση των στρατοπέδων συγκέντρωσης[4]. Ανέδειξε λοιπόν πολύ καλά ότι αυτή η πολιτισμική δυσφορία είναι το αποτέλεσμα μιας αφόρητης εξίσωσης: λόγος της επιστήμης + καπιταλιστικός λόγος = άνοδος του κόσμου των στρατοπέδων συγκέντρωσης, όπως αυτόν που παρήγαγαν τα ναζιστικά ή κομμουνιστικά απολυταρχικά συστήματα, αλλά και οι σύγχρονες δημοκρατίες μας εξαιτίας «της επέκτασης μιας όλο και περισσότερο σκληρής διαδικασίας [ρατσιστικού] διαχωρισμού[5]».
Διαχωρισμός σημαίνει διαφορά, διάκριση. Υπάρχουν διακρίσεις αρνητικές, αλλά υπάρχουν και διακρίσεις που ονομάζουμε στις μέρες μας, κοινότοπα, θετικές προκειμένου να χρυσώσουμε το χάπι του αποκλεισμού (όταν δεν πρόκειται για τον ιδιαίτερο και επιστημονικό αποκλεισμό της εξολόθρευσης στην περίπτωση του ναζιστικού προγράμματος του 1942). Υπάρχει άραγε μέσα στις ίδιες τις επιπτώσεις του πολιτισμού μια δυσφορία με το να θέλουμε να διαφοροποιήσουμε συστηματικά οτιδήποτε δεν είναι ίδιο με εμάς, με το να θέλουμε να καταστήσουμε ξένο, με κάθε τίμημα, οποιοδήποτε αντικείμενο (ή οτιδήποτε άλλο) μέσα από το οποίο δεν μπορούμε να αναγνωριστούμε; Μια δυσφορία ενός αντικειμένου άλλου. Μπορείτε να το μαντέψετε εύκολα ότι πρόκειται εδώ για πολύ επίκαιρα ερωτήματα που αφορούν στις κλειστές κοινότητες και στις θρησκευτικές ομάδες.
Ο Guy Konopnicki, συγγραφέας, δημοσιογράφος και πρώην πρόεδρος της UNEF[6] μόλις εξέδωσε ένα μικρό βιβλίο με ένα αρκετά ερεθιστικό τίτλο: Η κοινοτοπία του καλού, Ενάντια στη λατρεία των διαφορών[7]. Ο τίτλος είναι βέβαια προκλητικός. Ενάντια στη λατρεία των διαφορών! Μια διατύπωση που μας εκπλήσσει αν σκεφτούμε ότι προέρχεται από έναν εβραίο συγγραφέα. Θα μπορούσαμε να αντιτείνουμε σε αυτόν: « Άρα, είστε υπέρ ενός «όλοι ίδιοι», υπέρ μιας κοινής απόλαυσης, αυτής της ανίας, της σύγχρονης δυσφορίας την οποία απλουστεύουμε με τον όρο κατάθλιψη;» Δεν πρόκειται καθόλου για αυτό. Νομίζω ότι ο συγγραφέας, δικαίως, δείχνει τη δυσαρέσκειά του σε σχέση με την κατάχρηση της έκφρασης «κοινοτοπία του Κακού». Ξέρουμε ότι πρόκειται για μια έκφραση, που χρησιμοποίησε αρχικά η Χάνα Άρεντ[8] σχετικά με τη δίκη του Άιχμαν και του ναζισμού γενικότερα. Αυτή η έκφραση είναι πολύ αμφιλεγόμενη, στο μέτρο που, εξαιτίας της μετατροπής της σε στερεότυπη διατύπωση, δηλώνει ένα καθολικό κακό που πρέπει να εξορκίσουμε στον άνθρωπο, για τον οποίο νομιμοποιούμαστε να θεωρήσουμε ότι υπάρχει ένα κοινό μέτρο σύγκρισης ανάμεσα στον Ες-Ες, που θα ήταν ένα τέρας πλασμένο από ανθρωπιά και στον «ανθρώπινο» άνθρωπο που θα ήταν ένας δυνητικός Ες-Ες, ένα αθάνατο τέρας, οριστικά. Κοινοτοπία του κακού, λοιπόν, η οποία συλλαμβάνεται μέσα από την ομοιότητά της και δικαιολογείται από την δειλία της υπακοής, που οδηγεί στην αποποίηση της ευθύνης. Είναι ένα πετυχημένο θέμα στο οποίο αναφέρθηκε πρόσφατα και ο Τζόναθαν Λιτελ στο μυθιστόρημά του Ευμενίδες. Βλέπουμε ότι το Κακό εξελίσσεται σε ένα είδος εικονικού αντικειμένου πάνω στο οποίο δεν αρνούμαστε να καθρεφτιζόμαστε και από την εμπορευματοποίησή του οποίου ο καθένας απολαμβάνει.
Ο Konopnicki δεν εκθειάζει την ομοιότητα, το ταυτόσημο, το ίδιο, αλλά ούτε και μια υπερβολική επένδυση στις διαφορές. Για ποιο λόγο; Γιατί εκχυδαΐζοντας την έκφραση « κοινοτοπία του Κακού», φτάνουμε στο σημείο να κάνουμε αυτό που ο Γάλλος Πρόεδρος επιχείρησε πρόσφατα να κάνει: να συσχετίσει για παράδειγμα τα παιδιά στο σχολείο με τα εκτοπισμένα παιδιά της Γαλλίας που πέθαναν στα ναζιστικά στρατόπεδα. Να υπογραμμίσει με συμπόνια την εβραϊκή διαφορετικότητα και να προτείνει να εξομοιωθούμε για να την καταλάβουμε καλύτερα! Η εκτροπή του νοήματος της κοινοτοπίας του Κακού μπορεί έτσι να εξυπηρετήσει αυτό που ο συγγραφέας ονομάζει «μαγεία θρησκευτικής υφής», ανάγοντας το Ολοκαύτωμα σε ένα μυστικισμό του Έθνους που έχει ως αποτέλεσμα την ενδυνάμωση του αντισημιτισμού. Για παράδειγμα, θα φτάναμε στο σημείο να προσάψουμε στον εβραϊκό λαό ότι πήγε ενάντια στην αποστολή του ως εκλεκτός του Θεού γιατί επένδυσε στα παγκόσμια ιδεώδη, στη λογοτεχνία και στις λαϊκές τέχνες και έτσι προκάλεσε την οργή του Θεού οπότε: «καλά να πάθουν»! Ο συγγραφέας μάλιστα προσθέτει με οξυδέρκεια: «Με το να συρρικνώνεται το Ολοκαύτωμα στην ιδιαιτερότητα των θυμάτων καθίσταται αδύνατη η κατανόηση της έννοιας του εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας.» Η θέση του πάει αρκετά μακριά και είναι ορθή γιατί ο συγγραφέας, χωρίς να είναι βέβαια λακανικός και χωρίς να έχει ακούσει τη Νικόλ Μπουσερού, λέει ακριβώς το ίδιο πράγμα με τον Λακάν: « Ο ναζισμός εφάρμοζε σίγουρα την πρακτική της αρνητικής διάκρισης. Μιλούσε για φυλές. Παρόλα αυτά υλοποιούσε και μια θετική διάκριση, για να εξασφαλίσει το θρίαμβο του ψηλού ξανθού γερμανού[9]
Το αντικείμενο της ανάμνησης! Να ένα οικείο θέμα της ψυχανάλυσης, αλλά που η χρήση του στην πολιτική μπορεί να εξυπηρετήσει σκοτεινές προθέσεις εάν καταλήξει ένα αντικείμενο λατρείας, στο όνομα της κοινοτοπίας … του Καλού. Αυτό θα οδηγούσε σε  μια ενδυνάμωση μορφών θετικής διάκρισης και τροφοδότησης ανταγωνισμών της μνημοσύνης: Για ποιο λόγο τα θύματα της δουλείας να μην χαίρουν του ίδιου σεβασμού με τα θύματα του Ολοκαυτώματος; Η ιδέα της μετάνοιας έχει το ίδιο διαστροφικό αποτέλεσμα με την υποχρέωση στη συμπόνια της μνήμης. Με αυτό τον τρόπο, αποκρύπτεται η αληθινή πηγή της δυσφορίας, που ήταν ο θρίαμβος του ναζισμού στα μέσα του 20ου αιώνα. Για παράδειγμα, η επίπτωση της συνεργασίας του καθεστώτος του Βισύ εκείνη την εποχή στη Γαλλία εξαφανίζεται πίσω από τη θολή ιδέα της μετάνοιας και καταλήγει, θα λέγαμε, να είναι μια αποκλεισμένη ανάμνηση. Είναι ένα αντικείμενο ανάμνησης εξαρχής χαμένο, εάν του προσδώσουμε τη μορφή της μετάνοιας. Έτσι, πετώντας τα βρώμικα νερά της μετάνοιας πετάμε μαζί και την ίδια τη δυσφορία, αυτή τη δυσφορία που γνωρίζουμε συνήθως ότι είναι στενά συνδεδεμένη με τη δοκιμασία της απώθησης. Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούμε να αποφύγουμε τη δυσφορία υποδηλώνει κατά κάποιο τρόπο τη φύση του αντικειμένου της δυσφορίας. Εδώ πρόκειται για τον όμοιό μου, το συνεργάτη με τον εχθρό. Καταστέλλοντας αυτή τη δυσάρεστη ιδέα, μέσω της μετάνοιας, τον ανάγω σε ένα άλλο διαφορετικό από εμένα, για τον οποίο θα έπρεπε να αισθάνομαι ένοχος γιατί έχω ενστερνιστεί τις αρχές του. Όλοι συνεργάτες του εχθρού,- άρα κανείς συνεργάτης του εχθρού!
Αυτό μας θυμίζει το μηχανισμό που περιγράφει ο Φρόυντ στο VII κεφάλαιο της Ερμηνείας των ονείρων για να εξηγήσει τη λειτουργία της καταπίεσης στο ασυνείδητο (Unterdruckung) σε σχέση με την απώθηση (Verdrangung). Η καταπίεση βρίσκεται εκεί για να εμποδίσει τη δυσαρέσκεια που προκαλεί η απώθηση. «[…] η καταπίεση του ασυνειδήτου είναι αναγκαία προπάντων επειδή η ανεξάρτητη ροή των παραστάσεων στο ασυνείδητο θα ανέπτυσσε ένα συναίσθημα, που αρχικά είχε το χαρακτήρα της ευχαρίστησης [Lust], αλλά μετά το συμβάν της απώθησης έχει τον χαρακτήρα της δυσαρέσκειας [Unlust]. Η καταπίεση έχει το σκοπό αλλά και την επιτυχία να αποσοβήσει αυτή τη δυσαρέσκεια. Η καταπίεση αφορά το περιεχόμενο των αναπαραστάσεων του ασυνειδήτου, διότι από αυτό θα μπορούσε να προκύψει η έκλυση της δυσαρέσκειας[10]
Η καταπίεση, με την κλινική της έννοια, ως καταστολή της δυσφορίας που οφείλεται στο σεξουαλικό αντικείμενο, έχει σχέση με την καταπίεση με την πολιτική έννοια του όρου, ως καταστολή οτιδήποτε μπαίνει εμπόδιο στην κυριαρχία της ευχαρίστησης … και την ευχαρίστηση της κυριαρχίας. Η διαφορά έγκειται στο ασυνείδητο - όχι όλο - το οποίο δεν θα είναι ποτέ ένα απολυταρχικό σύστημα παρά την ύπαρξη ενός τυραννικού υπερεγώ…
Η υπερτίμηση των διαφορών! Πρόκειται για ένα θέμα το οποίο η ψυχαναλυτική ηθική θα μπορούσε να υποστηρίξει με την έγκριση της κοινής γνώμης και του περιρρέοντος λόγου. Δεν είναι όμως ένα θέμα που διατυμπανίζει ο Konopnicki. Για ποιο λόγο; Γιατί θεωρεί ότι αυτή η υπερτίμηση των διαφορών καταλήγει σε μια ανακατασκευή διαφόρων ομαδικών ταυτοτήτων και έρχεται να καλύψει την έλλειψη ενός κοινού Καλού με ένα Καλό πραγματικό που είναι ή που θα έπρεπε να είναι η Δημοκρατία, οι καθολικές αξίες, η ιδιότητα του πολίτη. Θα έπρεπε να του προσάψουμε ότι οι θέσεις του είναι ουτοπικές και να είμαστε ειρωνικοί ως προς το θέμα της κοινοτοπίας του Καλού; Ίσως μερικές φορές παρουσιάζει ως καρικατούρα μια πραγματικότητα δύσκολη να την αναλύσουμε με διαύγεια. Για παράδειγμα, αναφερόμενος στη δυσφορία που προκαλείται από τις πολιτικο-θρησκευτικές ταυτότητες στη Μέση Ανατολή, λύνει το πρόβλημα με όρους «εικονικών ταυτοτήτων[11]». Παρόλα αυτά νομίζω ότι οι θέσεις του έχουν μια κάποια χρησιμότητα κυρίως σήμερα που μιλάμε για «θετική λαϊκότητα

[12]» μόνο και μόνο για να χρυσώσουν το χάπι της προσχώρησης, της επίσημης υποταγής στις θρησκευτικές αξίες. Η θετική λαϊκότητα γίνεται στη Δύση ο κοινός λόγος των αρχηγών των κρατών είτε πρόκειται για λαϊκά είτε για θρησκευτικά[13].

Αντί επιλόγου
Πιστεύω ότι αυτή η μνεία στον Konopnicki, αν και προκλητική, είναι χρήσιμη τη στιγμή που το γαλλικό κοινοβούλιο εξετάζει ένα σχέδιο απογραφής της κοινωνίας μας, βασισμένο στη μέτρηση της ποικιλομορφίας της λεγόμενης κοινωνίας μας χρησιμοποιώντας τη συλλογή δεδομένων βάση των διαφόρων εθνικοτήτων…


James Thiérrée - La Veillée des Abysses
*

Δυσφορία του αντικειμένου-φυλή, του αντικειμένου-σώμα, του DNA. Δυσφορία του αντικειμένου-όμοιος, αλλά και του αντικειμένου-διαφορετικός, για τα οποία δεν μπορούμε να μιλήσουμε παρά με όρους αξιολόγησης, αξιολόγηση της ομοιότητας, αξιολόγηση της διαφορετικότητας.
Σε σχέση με αυτό την υποβάθμιση των αξιών, ποια είναι η πιθανότητα να βρει ο ψυχαναλυτικός λόγος τη θέση του μεταξύ των απολυταρχικών και διακρισιακών χώρων; Εξισορροπώντας τη δυσφορία; Με ποιο τρόπο; Στηρίζοντας και θέτοντας σε λειτουργία το γεγονός ότι δεν υπάρχει ένα αντικείμενο πολυτιμότερο από ένα άλλο (σε αυτό στηρίζεται η θεώρηση γύρω από το αντικείμενο μικρό α), πράγμα που δεν σημαίνει ότι όλα έχουν την ίδια αξία.
Δεν θέλησα, στη σημερινή μου παρέμβαση και στα ερωτήματα που ανέδειξα, να μιλήσω για τα αντικείμενα της πραγματικότητας, τα αντικείμενα της φύσης, της φυσικής, για όλα αυτά τα αντικείμενα που το μόνο που κάνουν είναι να μπαίνουν εμπόδιο στην επιθυμία μας, για αυτά τα αντικείμενα που μας δυσκολεύουν καθημερινά αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν πρόκειται για τα αντικείμενα της παταφυσικής έτσι όπως έχει οριστεί από τον Alfred Jarry με όρους σχεδόν λακανικούς: «Η επιστήμη των φανταστικών λύσεων, που αποδίδει συμβολικά στα περιγράμματα τις ιδιότητες των αντικειμένων που περιγράφονται από την εικονικότητά τους.» Το αντικείμενο μικρό α δεν είναι βέβαια ένα αντικείμενο αναγόμενο στην εικονικότητά του, που δεν είναι παρά ένας σταθμός στη συγκρότησή του, στη συνοχή του.
Αναρωτιόμασταν, την προηγούμενη φορά, με τη συνάδελφό μας Vanina Micheli-Rechtman, ποια είναι η σπουδαιότητα αυτού του αυξανόμενου αριθμού εικονικών αντικειμένων σε αυτό που ονομάζουμε στις μέρες μας «εθισμός στο διαδίκτυο». Ο Konopnicki, παρεμπιπτόντως, ασκεί έντονη κριτική σε αυτά τα καινούργια παιχνίδια της σημερινής νεολαίας που οδηγούν σε μια απώλεια της ταυτότητας και που ωθούν το υποκείμενο να αγκιστρωθεί στην καθησυχαστική ταύτιση του κοινοτισμού. Υπάρχει ο φόβος ότι αυτή η διαχείριση της εικόνας χάρη στις καινούργιες τεχνολογίες θα εξελιχθεί σε μια επιδημία (που απαιτεί στις μέρες μας τη συνδρομή των επαγγελματιών της ψυχικής υγείας) όπου θα χειριζόμαστε σε αφθονία το εικονικό αντικείμενο υιοθετώντας μια εικονική ταυτότητα, σαν να μην μας αρκούν πια η εικόνα και το φαντασιακό αντικείμενο για να ανοίξουν το δρόμο προς την ευχαρίστηση. Ήδη, από το 1946, ο Λακάν καταδείκνυε την εικόνα ως « το ίδιο το αντικείμενο της ψυχανάλυσης» και υπογράμμιζε την απειλή στη σχέση του με την ταύτιση, μια απειλή που μπορεί να οδηγήσει μέχρι την πρόκληση τρέλας. « Η τέχνη της εικόνας σύντομα θα παίξει με τις αξίες της imago και θα γνωρίσουμε μια μέρα μαζικές παραγγελίες ιδεωδών που θα αντέχουν στην κριτική: εδώ θα αποκτήσει το πραγματικό της νόημα η ετικέτα "γνήσιο"».[14]
Ποιο θα ήταν επομένως το απόγειο αυτής της ιδιαίτερης δυσφορίας του αντικειμένου και αυτής της απόλαυσης που νιώθουμε ή που σας κάνει να κάνετε πίσω; Μήπως πρέπει να ψάξουμε προς αυτή την αίσθηση του κενού, του μηδενός, της άρνησης που θεωρούμε ότι καταλαμβάνει το μελαγχολικό υποκείμενο (το μη-υποκείμενο!)[15], που είναι κάτι πέρα από το να αισθάνεται σκουπίδι (που στην πραγματικότητα είναι ένας τρόπος να είσαι κάτι); Υποκείμενο χωρίς πρόσωπο, υποκείμενο απρόσωπο, υποκείμενο τίποτα[16] («Rien» - Res – είναι η ίδια ετυμολογία με το Πράγμα, που το γράφουμε με μεγάλο Π, όπως το das Ding γράφεται με μεγάλο D, κενό Πράγμα που τα αντικείμενα σκεπάζουν με τη σκιά τους). Σε σχέση με αυτό, σκέφτομαι αυτό το απόσπασμα από τον Λακάν, ο οποίος μόλις είχε αποδείξει, μέσω των μαθήμιων, ότι «το υποκείμενο δεν είναι τίποτα άλλο παρά αυτό το αντικείμενο που δεν έχει κατοπτρική εικόνα», προσθέτει για να εξηγήσει αυτή τη δυσφορία του της υποκειμενικής στόφας στην επαφή του με το αντικείμενο, αυτή την υπέροχη έκφραση άξια ενός ποιητή που (δεν) ήταν: « Θήραμα πιασμένο στα δίχτυα της σκιάς και που κλεμμένο από τον όγκο που φουσκώνει την σκιά, τείνει το κουρασμένο δέλεάρ της προσποιούμενη το θήραμα[17]
Το να γίνεσαι θήραμα του ίδιου σου του προσώπου, του βλέμματός σου, είναι ίσως αυτό που ο ζωγράφος Kokoschka ήθελε να περιγράψει μιλώντας για την τελευταία από τις πολλές αυτοπροσωπογραφίες του Rembrandt: « Ήταν άσχημος και ταλαιπωρημένος, φρικτός και απελπισμένος, αλλά τι όμορφα ζωγραφισμένος. Και ξαφνικά κατάλαβα: το να είσαι ικανός να βλέπεις τον εαυτό σου να εξαφανίζεται στον καθρέφτη – να μην βλέπεις τίποτα πια – και να τον ζωγραφίζεις ως το Μηδέν, την άρνηση του ανθρώπου. Τι θαύμα και τι σύμβολο [18]! »
«Το να βλέπεις τον εαυτό σου να εξαφανίζεται στον καθρέφτη» δεν μας παραπέμπει μόνο στην Αλίκη του Lewis Caroll, αλλά και στην ανάλυση που κάνει, μέσα από τη μελέτη του προσώπου, ο Levinas στο Ολότητα και άπειρο, της έννοιας του απρόσωπου και του φρικιαστικού, αυτού που δεν αντιστοιχεί σε καμία αναπαράσταση, αυτού του κενού που δεν περιέχει καμία θέαση και που καμία [θέαση] δεν το περιέχει, όπου κυριαρχεί το « Αυτό», το «Υπάρχει», το απρόσωπο του μη υποκειμενικού ή του μελαγχολικού υποκειμενικού, που απορροφάται στη θανατηφόρα ενατένιση του εαυτού, σε ένα πρόσωπο που βλέπεται ιδωμένο - μέχρι να εξαφανιστεί. Σε αντίθεση με τον Kokoschka ή τον Rembrandt, ο Giacometti, στην προσπάθεια του που περιέγραψε στα Γραπτά [19] του (και αυτός), να κάνει τα μάτια ενός γλυπτού, για να «αδράξει το βλέμμα», να συλλάβει εν ολίγοις αυτό το αντικείμενο μικρό α που το θεωρεί ασύλληπτο, πεπεισμένος ότι είναι από τη φύση του ασύλληπτο, προσπαθεί να αποκαλύψει το πρόσωπο ως « εντελώς άλλο από τον εαυτόν[20]».  Να λοιπόν κάποιος για τον οποίο η δυσφορία δεν βρίσκεται στην κοινοτοπία του καλού-ομοιάζοντος. Κάποιος, όπως ο Paul Valéry, θα μπορούσε να πει : « Τι θα ήμασταν χωρίς τη συνδρομή αυτού που δεν υπάρχει.»
Το εντελώς άλλο ή το εντελώς ίδιο, δεν υπάρχει. Θα βρισκόταν το απόγειο της δυσφορίας του αντικειμένου λοιπόν μέσα στη δυσφορία της μοναδικότητας, άρα στη δυσφορία του αντικειμένου μικρό α ; Στη δυσφορία αυτής της μοναδικότητας που πρέπει να επωμιστούμε πληρώνοντας ακριβά. Και δεν πρόκειται μόνο για το μειονέκτημα μιας γνώσης που υπολείπεται σε σχέση με την πιθανώς σκανδαλώδη φύση αυτού του αντικειμένου, αλλά κυρίως για τη δυσφορία μιας «αντικειμενικής» συνάντησης μεταξύ της έλλειψης και της υπεραπόλαυσης, συνάντηση κατά την οποία πρέπει να κάνεις τον ανήξερο. Αναγνωρίζουμε τον μάγο για τον οποίο μιλήσαμε στην αρχή: είναι το αντικείμενο που τον χειρίζεται. Αναγνωρίζουμε επίσης τον αναλυτή στη θέση που κατέχει ως δήθεν. Μια τέχνη που ο Λακάν ασκούσε με μπρίο. Μια τέχνη που είναι αυτή του αναλυτικού λόγου και που θα επέτρεπε ίσως να είναι μια από τις πιθανές εξόδους από τη δυσφορία και τον καπιταλιστικό λόγο.
Μετάφραση: Όρσα Καμπέρου




* Παρέμβαση στο σεμινάριο του Λακανικού Πεδίου, Παρίσι, 2 Απριλίου 2009. Δημοσιεύτηκε στο Mensuel 47 της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου της Γαλλίας.
[1] [Σημ. Μετ.] Παρέμβαση στο σεμινάριο του Λακανικού Πεδίου, Παρίσι, 5 Φεβρουαρίου 2009. Δημοσιεύτηκε στο Mensuel 43 της Σχολής Ψυχανάλυσης των Φόρουμ του Λακανικού Πεδίου της Γαλλίας.
[2] Είναι η περίπτωση του μεγαλοφυούς εγγονού του Τσάρλυ Τσάπλιν, James Thierrée, στην παράστασή του, La Veillée des Abysses, σε ένα καταπληκτικό νούμερο με ένα απλό αντικείμενο : μια συνηθισμένη καρέκλα.
[3] [Σημ. Μετ.] Αναφορά στη λατινική έκφραση Carthago delenda est που σημαίνει Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί.
[4] J. Lacan, Préface à Anika Lemaire, Jacques Lacan (1969), Bruxelles, Pierre Mardaga éditeur, 1977, σελ. 8.
[5] J. Lacan, « Proposition du 9 octobre 1967 sur le psychanalyste de l’Ecole », dans Autres Ecrits, Paris, Seuil, 2001, σελ. 257 (Proposition sur la passe).
[6] [Σημ. Μετ.] Union Nationale des Etudiants de France, Εθνική Ένωση των Φοιτητών της Γαλλίας.
[7] G. Konopnicki, La Banalité du bien, Contre le culte des différences, Paris, Edition Hugo et Cie, 2009.
[8] [Σημ. Μετ.] Χάνα Άρεντ, Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ, Μια έκθεση για την κοινοτοπία του κακού, Νησίδες, 2009.
[9] G. Konopnicki, La Banalité du bien, Contre le culte des différences, Paris, Edition Hugo et Cie, 2009, σελ.44.
[10] Σ. Φρόυντ, Η ερμηνεία των ονείρων, Επίκουρος, Αθήνα, 1993, σελ. 503-504.
[11] «Το Ισραήλ δεν είναι μια ασφαλιστική εταιρία όπου πληρώνουμε τη συνδρομή μας ώστε να έχουμε ένα καταφύγιο σε περίπτωση ανόδου του αντισημιτισμού. Ο φαντασιακός σιωνισμός δεν είναι παρά ένα παιχνίδι ρόλων. Επισκεπτόμαστε τη γη της επαγγελίας μια με δυο φορές το χρόνο, ταξιδεύουμε με πτήσεις χαμηλού κόστους νομίζοντας ότι είμαστε επιβάτες του [πλοίου] Έξοδος. Τα κιμπούτς αντικαθίστανται από ξενοδοχεία. Αυτοί που έχουν δεσμευτεί περισσότερο αγοράζουν διαμέρισμα στο Ελάτ και στη Νετάνια. Αυτοί που εδώ προσπαθούν να προστατευτούν από το γαλλικό τρόπο ζωής, απομονώνονται με τον ίδιο τρόπο, όταν βρίσκονται στο Ισραήλ. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μάθεις εβραϊκά για να μείνεις στη Νετάνια! Για τους Ισραηλινούς είναι μια γαλλική αποικία. Όσοι πάλι δεν έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν στον εαυτό τους δυο εβδομάδες θερινού σιωνισμού παίζουν ένα άλλο παιχνίδι. Αντιμάχονται και περιπολούν φορώντας το kippa μεταξύ της porte de Pantin και τις Buttes-Chaumont. Αυτός ο πόλεμος κινητοποιεί γενιές που δεν έχουν ζήσει ποτέ διακρίσεις. Μερικές φορές μπορεί να έχουν δεχτεί προσβολές ή επιθέσεις από παιδιά του δρόμου. Οι φαντασιακοί μας σιωνιστές εναντιώνονται στους πλασματικούς Άραβες, οι οποίοι έχουν γεννηθεί στη Γαλλία, συχνά από Γάλλους γονείς και δεν έχουν κάποιο δεσμό με τον υποτιθέμενο πολιτισμό της καταγωγής τους παρά μόνο τα ακούσματα από την ισλαμική προπαγάνδα. Οι μεν και οι δε κατασκευάζουν μια εικονική ταυτότητα, γιατί δεν μπόρεσαν να ταυτιστούν με την ιστορία του λαού στον οποίο όλοι ανήκουν, το γαλλικό λαό.» (G. Konopnicki, La Banalité du bien, Contre le culte des différences, Paris, Edition Hugo et Cie, 2009)    
[12] [Σημ. Μετ.] Με την έννοια του λαϊκού κράτους.
[13] « Στη μετάδοση των αξιών και στη μάθηση της διαφοράς ανάμεσα στο καλό και στο κακό, ο δάσκαλος δεν θα μπορέσει ποτέ να αντικαταστήσει τον πάστορα ή τον ιερέα, παρόλο που είναι σημαντικό να τους πλησιάσει, γιατί του λείπει η έννοια της αυτοθυσίας και το χάρισμα μιας δέσμευσης σημαδεμένης από την ελπίδα.» (Νικολά Σαρκοζύ, « Discours de Latran », 20 Δεκεμβρίου 2007.)
[14] J. Lacan, « Propos sur la causalité psychique », dans Ecrits, Paris, Seuil, 1966, p. 192.
[15] [Σημ. Μετ.] στο κείμενο a-sujet .
[16] [Σημ. Μετ.] sujet rien. 
[17] J. Lacan, « Subversion du sujet et dialectique du désir » (1960), dans Ecrits, Paris, Seuil, 1966, p. 818.
[18]  Αναφορά του Daniel Widlocher στο De la mélancolie, Entretiens de la fondation des Treilles, Textes réunis par Jean Clair et Robert Kopp, Paris, Gallimard, 2007, p. 212.
[19] A. Giacometti, Ecrits, présentés par Michel Leiris et Jacques Dupin, Paris, Hermann, 1990.
[20] J. Clair, « L’artiste et le philosophe. Le visage chez Levinas et chez Giacometti », dans De la mélancolie, Entretiens de la fondation des Treilles, σελ. 213-226.


Πηγή: ChampLacanien

_

Τρίτη, 2 Μαΐου 2017

Μια παγκόσμια γενοκτονία σε εξέλιξη





Τη μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο αντιμετωπίζει αυτήν τη στιγμή η ανθρωπότητα. Στις 10 Μαρτίου, ο Stephen O'Brien, από τη γενική γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών για ανθρωπιστικές υποθέσεις, πληροφόρησε το Συμβούλιο Ασφαλείας ότι 20 εκατομμύρια άνθρωποι σε τρεις αφρικανικές χώρες - Νιγηρία, Σομαλία και Νότιο Σουδάν - καθώς και στην Υεμένη κινδυνεύουν να πεθάνουν αν δεν τους παρασχεθεί άμεσα τροφή και ιατρική βοήθεια. «Είμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο στην ιστορία», δήλωσε χαρακτηριστικά και πρόσθεσε πως «Χωρίς συντονισμένη διεθνή δράση οι άνθρωποι απλώς θα πεθάνουν λιμό ή θα υποφέρουν και θα πεθάνουν από ασθένειες».

Μεγάλους λιμούς έχει αντιμετωπίσει, βέβαια, η ανθρωπότητα αλλά ποτέ στην ιστορία σε τέτοια κλίμακα και σε τέσσερα μέρη ταυτόχρονα. Σύμφωνα με τον O'Brien, 7,3 εκατομμύρια άνθρωποι διατρέχουν κίνδυνο στην Υεμένη, 5,1 εκατομμύρια στην περιοχή της λίμνης Τσαντ της βορειοανατολικής Νιγηρίας, 5 εκατομμύρια στο Νότιο Σουδάν και 2,9 εκατομμύρια στη Σομαλία. Σε καθεμία από αυτές τις χώρες, κάποιοι θανατηφόροι συνδυασμοί πολέμου, επίμονης ξηρασίας και πολιτικής αστάθειας προκαλούν δραστικές περικοπές στα βασικά είδη διατροφής και νερού. Από τα 20 εκατομμύρια άτομα που κινδυνεύουν από θάνατο, περίπου 1,4 εκατομμύρια είναι μικρά παιδιά.

Παρά την σοβαρότητα της κρίσης, οι υπεύθυνοι των Ηνωμένων Εθνών  παραμένουν σίγουροι ότι πολλοί από αυτούς που διατρέχουν κίνδυνο μπορούν να σωθούν αν υπάρξει επαρκής τροφή και ιατρική βοήθεια εγκαίρως και τα αντιμαχόμενα μέρη επιτρέψουν στα μέλη της ανθρωπιστικής βοήθειας να προσεγγίσουν εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη.

Συνολικά, το κόστος μιας τέτοιας παρέμβασης δεν είναι σπουδαίο: εκτιμάται ότι 4,4 δισεκατομμύρια δολάρια αρκούν για να υλοποιήσουν το εν λόγω σχέδιο δράσης και θα καταφέρουν να σώσουν τους περισσότερους.

Για να έχουν αρκετό χρόνο ώστε να παραδώσουν τις επαρκείς προμήθειες, οι οι υπεύθυνοι των Ηνωμένων Εθνών ανέφεραν ότι τα χρήματα θα πρέπει να βρεθούν μέχρι τα τέλη Μαρτίου. Τώρα είναι Απρίλιος και οι διεθνείς «δωρητές» έχουν δώσει μόνο το ασήμαντο ποσό των 423 εκατομμυρίων δολαρίων - λιγότερο από το ένα δέκατο αυτού που χρειάζεται. Ενώ την ίδια στιγμή, για παράδειγμα, ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ ζήτησε την έγκριση του Κογκρέσου για αύξηση των αμερικανικών στρατιωτικών δαπανών κατά 54 δισεκατομμύρια δολάρια και εξαπέλυσε πυραύλους Tomahawk αξίας 89 εκατομμυρίων δολαρίων έναντι της αεροπορικής βάσης της Συρίας. Ταυτόχρονα, έχει προσφέρει πολύ λίγα για να μετριάσει την επερχόμενη καταστροφή σε τρεις χώρες στις οποίες έχει αναλάβει στρατιωτικές ενέργειες τα τελευταία χρόνια.

Επιπλέον, όπως και οι αξιωματούχοι του ΟΗΕ υποστήριξαν η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε τη μείωση των εισφορών της στα Ηνωμένα Έθνη κατά 40% ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζεται να στείλει επιπλέον όπλα στη Σαουδική Αραβία, τη χώρα που είναι περισσότερο υπεύθυνη για τις καταστροφικές αεροπορικές επιθέσεις στην υποδομή τροφίμων και νερού της Υεμένης. Αυτό ξεπερνά την αδιαφορία. Πρόκειται για συνέργεια στη μαζική εξόντωση, επισημαίνουν.

Όπως και πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο, ο Πρόεδρος Τραμπ τρομοκρατήθηκε από εικόνες μικρών παιδιών σε κατάσταση ασφυξίας από το χημικό αέριο που χρησιμοποιήθηκε από τις συριακές κυβερνητικές δυνάμεις στις 4 Απριλίου. «Αυτή η επίθεση στα παιδιά χθες είχε μεγάλο αντίκτυπο σε μένα - μεγάλη επίδραση», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους. «Αυτό είναι ένα φρικτό, φρικτό πράγμα». Σε απάντηση αυτών των εικόνων, ο Αμερικανός πρόεδρος διέταξε την επόμενη μέρα επίθεση πυραύλων σε μια αεροπορική βάση της Συρίας. Όμως, ο Trump δεν φαίνεται να έχει δει - ή αγνοεί - τις εικόνες μικρών παιδιών που πεθαίνουν από την εξάπλωση των λιμών στην Αφρική και την Υεμένη. Αυτά τα παιδιά προφανώς δεν αξίζουν τη συμπάθεια του Λευκού Οίκου.

Πείνα, ξηρασία και αλλαγή του κλίματος

Το ερώτημα στο οποίο νομίζω ότι όλοι θα πρέπει να ρωτήσουμε είναι το εξής: Έτσι θα είναι και ο κόσμος όταν θα πληγεί από την κλιματική αλλαγή;  Θα πεθαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι από λιμούς, ασθένειες, θερμική προσβολή ενώ οι υπόλοιποι που ζουν σε λιγότερο εκτεθειμένες περιοχές, ουσιαστικά δεν θα κάνουν τίποτα για να αποτρέψουν την εξαφάνισή τους;
Πρώτον, ας εξετάσουμε αν οι λιμοί του 2017 είναι ένας ακόμη έγκυρος δείκτης του πώς μπορεί να μοιάζει ένας πλανήτης που άλλαξε από το κλίμα. Οι λιμοί που συνοδεύονται από εκτεταμένη πείνα έχουν συμβεί σε όλη την ανθρώπινη ιστορία. Επιπλέον, οι βίαιες ένοπλες συγκρούσεις που διεξάγονται τώρα στη Νιγηρία, τη Σομαλία, το Νότιο Σουδάν και την Υεμένη είναι τουλάχιστον εν μέρει υπεύθυνες για την εξάπλωση των λιμών. Και στις τέσσερις χώρες υπάρχουν δυνάμεις - η Boko Haram στη Νιγηρία, η al-Shabaab στη Σομαλία, οι διάφορες πολιτοφυλακές και η κυβέρνηση στο Νότιο Σουδάν και οι δυνάμεις που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία στην Υεμένη - που παρεμβαίνουν στην παροχή βοήθειας. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διαδεδομένη λειψυδρία και η παρατεταμένη ξηρασία (αναμενόμενες συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη) συμβάλλουν σημαντικά στις καταστροφικές συνθήκες στις περισσότερες από αυτές.

Οι επιστήμονες συμφωνούν γενικά ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη μειώνει δραματικά τις βροχοπτώσεις και προκαλεί όλο και συχνότερες ξηρασίες σε μεγάλο μέρος της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Αυτό, με τη σειρά του, θα αυξήσει τις συγκρούσεις κάθε είδους και θα θέσει σε κίνδυνο τη βασική επιβίωση. Στην πρόσφατη αξιολόγηση των παγκόσμιων τάσεων το 2014, οι επιστήμονες της διάσημης Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «η γεωργία στην Αφρική θα αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις όσον αφορά την προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές που αναμένεται να συμβεί στα μέσα του αιώνα, Οι υψηλές θερμοκρασίες καθίστανται όλο και πιο σημαντικές». Ακόμη και το 2014, όπως πρότεινε η έκθεση, η κλιματική αλλαγή συνέβαλε ήδη στη λειψυδρία και τις συνεχιζόμενες συνθήκες ξηρασίας σε μεγάλες περιοχές της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Οι επιστημονικές μελέτες είχαν, για παράδειγμα, αποκαλύψει μια «γενική επέκταση της ερήμου και συρρίκνωσης της βλάστησης» σε αυτήν την ήπειρο. Με την πτώση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων και των υδάτινων αποθεμάτων, οι αποδόσεις των καλλιεργειών ήταν ήδη σε παρακμή σε πολλές περιοχές, ενώ τα ποσοστά υποσιτισμού αυξάνονταν - ακριβώς οι συνθήκες που παρατηρήθηκαν σε πιο ακραίες μορφές στις περιοχές που επλήγησαν από την πείνα σήμερα.

Οι επιστήμονες γίνονται ακόμη πιο σίγουροι ότι οι ακραίες καταιγίδες και οι ακραίες ξηρασίες (ειδικά όταν συμβαίνουν ταυτόχρονα ή σε διάφορα μέρη του κόσμου) εξηγούνται από την κλιματική αλλαγή. Εάν, για παράδειγμα, ένας τύπος καταιγίδας που μπορεί κανονικά να συμβεί μόνο μια φορά κάθε εκατό χρόνια συμβαίνει δύο φορές σε μια δεκαετία και τέσσερις φορές το επόμενο, μπορείτε να είστε αρκετά σίγουροι ότι είστε σε μια νέα εποχή του κλίματος.

Αναμφισβήτητα θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για τους επιστήμονες να προσδιορίσουν σε ποιο βαθμό οι σημερινοί λιμοί στην Αφρική και την Υεμένη είναι κυρίως προκαλούμενοι από την αλλαγή του κλίματος και σε ποιο βαθμό είναι το προϊόν πολιτικού και στρατιωτικού χάος και αταξίας. Αλλά αυτό δεν μας προσφέρει ήδη μια αίσθηση του σε τι ακριβώς κόσμο οδηγούμαστε;


Η ιστορία και οι έρευνες κοινωνικών επιστημών υποδεικνύουν ότι, καθώς οι περιβαλλοντικές συνθήκες επιδεινώνονται, οι άνθρωποι φυσικά θα «ανταγωνίζονται» στην πρόσβαση σε ζωτικά υλικά ενώ οι κυρίαρχοι του συστήματος θα εκμεταλλευτούν τέτοιες συγκρούσεις για το δικό τους όφελος. «Τα στοιχεία υποδηλώνουν μια σαφή σχέση μεταξύ επισιτιστικής ανασφάλειας και σύγκρουσης», επισημαίνει ο Ερθαριν Κους, επικεφαλής του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών.

Και είναι σίγουρα αλήθεια ότι όλοι σ 'αυτόν τον πλανήτη θα αισθανθούν τα αποτελέσματα της υπερθέρμανσης του πλανήτη με κάποιο τρόπο. Όμως, όπως και με τόσα άλλα, όσοι βρίσκονται στα κατώτερα στρώματα της κοινωνίας - οι φτωχοί, οι περιθωριοποιημένοι και εκείνοι σε χώρες που βρίσκονται ήδη ή κοντά στην άκρη - θα υποφέρουν πολύ περισσότερο (και πολύ νωρίτερα) από όσους βρίσκονται στην κορυφή και στις πιο αναπτυγμένες, πλουσιότερες χώρες.

Αρχικά, η γεωφυσική δυναμική της κλιματικής αλλαγής υπαγορεύει ότι, όταν πρόκειται για αυξημένες θερμοκρασίες και μειωμένη βροχόπτωση, οι πιο σοβαρές επιπτώσεις είναι πιθανό να γίνουν αισθητές πρώτες και χειρότερες στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής, της Νότιας Ασίας, και τη Λατινική Αμερική. Έρευνα που διεξήχθη από επιστήμονες στη Νέα Ζηλανδία, την Ελβετία και τη Μεγάλη Βρετανία διαπίστωσε ότι η αύξηση του αριθμού των πολύ ζεστών ημερών είναι ήδη πιο έντονη στα τροπικά γεωγραφικά πλάτη και επηρεάζει δυσανάλογα τους φτωχούς αγρότες.

Ζώντας σε οριακά επίπεδα διαβίωσης, αυτοί οι αγρότες και οι κοινότητές τους θα είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην ξηρασία και στην ερήμωση. Έτσι θα αναγκαστούν να επιλέγουν ολοένα και συχνότερα μεταξύ πείνας ή προσφυγιάς. Με άλλα λόγια, αν νομίζετε ότι η παγκόσμια προσφυγική κρίση είναι δραματική σήμερα, περιμένετε μερικές δεκαετίες.

Εάν θέλετε μια ιστορική αναλογία, σκεφτείτε τη μεγάλη μετανάστευση των "Okies" από το εσωτερικό των ΗΠΑ προς τις ακτές της Καλιφόρνιας στη δεκαετία του '30. Στη σημερινή εποχή της αλλαγής του κλίματος, οι μόνες διαθέσιμες κατοικίες αυτών των μεταναστών είναι πιθανό να βρεθούν σε τεράστιες και επεκτεινόμενες ακρογιαλιές (ή "ανεπίσημοι οικισμοί", όπως αποκαλούνται ευφημιστικά), οι οποίοι συχνά βρίσκονται σε πλημμυρικές εκτάσεις και σε παράκτιες περιοχές χαμηλού υψόμετρου. Καθώς όμως προχωρεί η υπερθέρμανση του πλανήτη, τα θύματα της λειψυδρίας και της απερήμωσης θα υποστούν νέα προβλήματα. Αυτά τα κύματα καταιγίδων θα καταστρέψουν τα πιο εκτεθειμένα τμήματα των παράκτιων μεγα-πόλεων στα οποία θα συγκεντρωθούν. Με άλλα λόγια, για τους ξεριζωμένους και απελπισμένους, δεν θα υπάρξει διαφυγόντα κλιματική αλλαγή. Όπως ανέφερε η τελευταία έκθεση της IPCC, «Οι φτωχοί άνθρωποι που ζουν σε αστικούς ανεπίσημους οικισμούς, από τους οποίους υπάρχουν ήδη περίπου ένα δισεκατομμύριο σε όλο τον κόσμο, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στις καιρικές και κλιματικές επιπτώσεις».

Η επιστημονική βιβλιογραφία για την αλλαγή του κλίματος δείχνει ότι η ζωή των φτωχών, των περιθωριοποιημένων και των καταπιεσμένων θα είναι η πρώτη που θα ανατραπεί από τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη. «Οι κοινωνικά και οικονομικά μειονεκτούσες και οι περιθωριοποιημένες επηρεάζονται δυσανάλογα από τις επιπτώσεις της αλλαγής του κλίματος και των ακραίων γεγονότων», ανέφερε η IPCC το 2014. «Η ευπάθεια είναι συχνά υψηλή μεταξύ των αυτόχθονων λαών, των γυναικών, των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρίες Πολλαπλές στερήσεις που τους εμποδίζουν να διαχειρίζονται τους καθημερινούς κινδύνους και τους κραδασμούς». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτοί είναι και οι λιγότερο υπεύθυνοι για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Στο πλαίσιο αυτό, ας εξετάσουμε τις ηθικές συνέπειες της αδράνειας στην κλιματική αλλαγή. Μάλιστα, η κλιματική αλλαγή συμβαίνει πολύ γρήγορα ώστε να μπορέσουν όλες οι ανθρώπινες κοινωνίες να προσαρμοστούν με επιτυχία. Αν δεν αναληφθούν τεράστιες προσπάθειες τώρα για να σταματήσουν οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, όσοι ζουν σε λιγότερο εύπορες κοινωνίες μπορούν να περιμένουν να υποφέρουν από ακραίες πλημμύρες, ξηρασία, πείνα, ασθένειες και θάνατο.

Η συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων παγκοσμίως συμφωνεί ότι οποιαδήποτε αύξηση των μέσων παγκόσμιων θερμοκρασιών που υπερβαίνει τους 2 βαθμούς Κελσίου (3.6 βαθμούς Φαρενάιτ) πάνω από την προ-βιομηχανική εποχή - ορισμένοι επιλέγουν αύξηση όχι μεγαλύτερη από 1,5 βαθμούς Κελσίου - θα αλλάξουν το παγκόσμιο κλίμα, προκαλώντας συγκλονιστικό χάος και δυστυχία. Μέχρι στιγμής, ο κόσμος έχει θερμανθεί τουλάχιστον έναν από αυτούς τους δύο βαθμούς, και αν δεν σταματήσουμε να καίμε τα ορυκτά καύσιμα, το επίπεδο 1,5 βαθμού πιθανότατα θα επιτευχθεί στο όχι πολύ μακρινό μέλλον.


Με άλλα λόγια, σκεφτείτε τις εξελίξεις σε αυτά τα τρία αφρικανικά εδάφη και την Υεμένη ως προεπισκοπήσεις για το τι θα συμβεί στον πλανήτη: ένας κόσμος στον οποίο εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να εξοντωθούν.
Μιλάμε για γενοκτονία από την υπερθέρμανση του πλανήτη και την αλλαγή του κλίματος, στην οποία θα είμαστε όλοι συνένοχοι.

Μόνο δραστικές και συντονισμένες ενέργειες σε πολλαπλά μέτωπα μπορούν να αποτρέψουν αυτόν τον εφιάλτη.

*Με πληροφορίες από τη Le Monde diplomatique 

_

από tvxs
 
 

Παρασκευή, 3 Φεβρουαρίου 2017

Αντιγόνη-Χατζιδάκις





Άνδρες Αθηναίοι, τί μας κοιτάτε με περιέργεια;
Αυτός είν’ ο πατέρας μου, ο Οιδίποδας,
που κάποτε ήταν βασιλιάς τρανός και τώρα
γυρνάει στην αγορά σας πληγωμένος
από τη μοίρα, κουρελιάρης και τυφλός,
παίζοντας το χαλασμένο του οργανάκι.

Άνδρες Αθηναίοι, κάθε οβολός σας
προσθέτει στην καρδιά σας μια ραγισματιά.
Του Οίκου μας τα μυστικά βαραίνουν
απ’ της δικής σας φαντασίας τις προσθήκες.
Αφήστε μας, ώς πότε θα μας σέρνετε
εδώ και κει, σα γύφτο με αρκούδα —
κι οι τραγωδοί να μας ανεβάζουν στα θέατρα,
να μας πολιορκούν για λεπτομέρειες,
και να ρωτούν πώς γίνηκε αυτό,
πώς δεν κατάφερε το χτύπημα να τ’ αποφύγει.
Άνδρες Αθηναίοι, δε σας φτάνει
που ο πατέρας μου υπήρξε ποιητής,
ο πρώτος του συμβολισμού εισηγητής,
που με το επίγραμμα «Απάντηση στη Σφίγγα»
έσωσε τη ζωή πολλών σας — χώρια
η αισθητική απόλαυση· γιατί
στον ιδιωτικό του βίο εισδύετε
και ψάχνετε για οιδιπόδεια συμπλέγματα,
άνομους έρωτες
και ηδονές που απαγορεύει η τρεχάμενη ηθική;
Σας έφτανε η «Απάντηση στη Σφίγγα».
Τ’ άλλα ας τ’ αφήνατε στο μισοσκόταδο.
Στο κάτω κάτω, το ’κανε εν αγνοία του
ενώ εσείς το κάνετε εν πλήρει γνώσει.

(Ντίνος Χριστιανόπουλος, «Αντιγόνη υπέρ Οιδίποδος», Ποιήματα, εκδ. Διαγωνίου.)

Πηγή: Το 23ο Γράμμα

 .



Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου 2017

ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ: Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τα ανθρώπινα δικαιώματα






ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΜΝΗΣΤΙΑ:
ΣΕ ΚΑΤAΣΤΑΣΗ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝAΓΚΗΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΕΞΑΙΤΙΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΑΝΤΙΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦAΛΕΙΑ

Σήμερα, Πέμπτη 19 Ιανουαρίου 2017, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας παρουσίασε την νέα Έκθεση της οργάνωσης, με τίτλο «Επικίνδυνα δυσανάλογη: η διαρκώς διευρυνόμενη “εθνική ασφάλεια” στην Ευρώπη».
Η Έκθεση αποκαλύπτει πώς μία πληθώρα νόμων και τροπολογιών, που ψηφίστηκαν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, υπονομεύουν θεμελιώδεις ελευθερίες και αποδομούν βασικές εγγυήσεις για την προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.  
Την Έκθεση παρουσίασε ο Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης, Διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας Ελλάδας, επισημαίνοντας: «Για τη Διεθνή Αμνηστία δεν υφίσταται δίλημμα: ανθρώπινα δικαιώματα ή ασφάλεια. Το δικαίωμα στη ζωή είναι αναμφισβήτητο, πρωταρχικό και οι κυβερνήσεις έχουν καθήκον να προστατέψουν τους πολίτες τους, όπως έχουν καθήκον να σέβονται όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα».

 

Εθνική ασφάλεια και ο «κίνδυνος» για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα

Η Έκθεση «Επικίνδυνα δυσανάλογη: η διαρκώς διευρυνόμενη “εθνική ασφάλεια” στην Ευρώπη».  βασίζεται σε διετή έρευνα που διενεργήθηκε σε 14 κράτη-μέλη της Ε.Ε. καθώς και σε αναλύσεις μέτρων που λήφθηκαν σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο και καταδεικνύει το βαθμό στον οποίο οι νέες νομοθεσίες και πολιτικές που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση της απειλής της τρομοκρατίας, έχουν συνθλίψει εγγυήσεις για την προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Σε πολλές χώρες, τα αντιτρομοκρατικά μέτρα που έχουν προταθεί ή τεθεί σε εφαρμογή έχουν διαβρώσει το κράτος δικαίου, έχουν ενισχύσει τις εκτελεστικές εξουσίες, έχουν απογυμνώσει τους δικαστικούς ελέγχους, έχουν περιορίσει το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης και έχουν εκθέσει τους πολίτες σε ανέλεγκτη παρακολούθηση εκ μέρους των κυβερνήσεων. Ο αντίκτυπος αυτών των μέτρων στους αλλοδαπούς και τις εθνικές και θρησκευτικές μειονότητες είναι ιδιαίτερα βαρύς.

Το νέο «φυσιολογικό»: Νόμοι για την κατάσταση έκτακτης ανάγκης και έκτακτα μέτρα

Σε αρκετές χώρες, οι συνταγματικές αλλαγές ή η νομοθεσία θα κάνουν πλέον ευκολότερη την κήρυξη επίσημης κατάστασης έκτακτης ανάγκης ή θα παραχωρούν ειδικές εξουσίες και αρμοδιότητες στα σώματα ασφαλείας και τις υπηρεσίες πληροφοριών, συχνά με ελάχιστη ή καμία δικαστική επίβλεψη.

Για παράδειγμα, νέα νομοθεσία στην Ουγγαρία παρέχει σαρωτικές εκτελεστικές εξουσίες σε περίπτωση κήρυξης επείγουσας ανάγκης, εξουσίες που περιλαμβάνουν την απαγόρευση των δημόσιων συναθροίσεων, αυστηρούς περιορισμούς στην ελευθερία κυκλοφορίας και το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων. Αόριστες διατάξεις παραχωρούν εξουσίες που επιτρέπουν την αναστολή νόμων και την ταχεία ψήφιση νέων, καθώς και την παράταξη του στρατού με πυροβόλα όπλα για την πάταξη αναταραχών.

Στη Γαλλία, η κατάσταση έκτακτης ανάγκης έχει παραταθεί πέντε φορές μονιμοποιώντας μια σειρά επεμβατικών μέτρων, στα οποία συμπεριλαμβάνονται η δυνατότητα απαγόρευσης συγκεντρώσεων και η διενέργεια κατ’οίκον ερευνών χωρίς δικαστικό ένταλμα.

Τα προσωρινά έκτακτα μέτρα, όπως τα διοικητικά διατάγματα για τον έλεγχο των μετακινήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, έχουν σταδιακά και αυξανόμενα ενσωματωθεί στο κοινό δίκαιο.

Νέος αντιτρομοκρατικός νόμος στην Πολωνία παγιώνει μόνιμες υπερεξουσίες, οι οποίες περιλαμβάνουν τη μεροληπτική στοχοποίηση αλλοδαπών.

Ορισμένα κράτη-μέλη έχουν καταχραστεί τους αντιτρομοκρατικούς νόμους για να στοχοποιήσουν υπερασπιστές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και πολιτικούς ακτιβιστές. Κατεξοχήν παράδειγμα της κατάχρησης των μέτρων έκτακτης ανάγκης από τη γαλλική αστυνομία αποτελεί ο κατ’οίκον περιορισμός οικολόγων ακτιβιστών λίγο πριν τη Διάσκεψη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή στο Παρίσι το 2015.

Κράτη παρακολούθησης

Πολλά κράτη-μέλη της Ε.Ε. έχουν ενταχθεί πλέον στις τάξεις των «κρατών παρακολούθησης» καθώς έχουν υιοθετήσει νέους νόμους που επιτρέπουν την αδιάκριτη μαζική παρακολούθηση, και οι οποίοι παραχωρούν επεμβατικές εξουσίες στα σώματα ασφαλείας και στις υπηρεσίες πληροφοριών.

Εξουσίες μαζικής παρακολούθησης έχουν παραχωρηθεί ή επεκταθεί με διάφορους τρόπους, μεταξύ άλλων, στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, την Αυστρία, το Βέλγιο και την Ολλανδία, επιτρέποντας έτσι τη μαζική υποκλοπή και την πιθανή πρόσβαση στα δεδομένα εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η στοχοποιημένη και άνευ επίβλεψης παρακολούθηση έχει επίσης μαζικά επεκταθεί. Ο αντιτρομοκρατικός νόμος που ψηφίστηκε στην Πολωνία επιτρέπει μέτρα συγκεκαλυμμένης παρακολούθησης τα οποία έχουν ως στόχο τους ξένους πολίτες. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται η παρακολούθηση τηλεφωνικών και ηλεκτρονικών επικοινωνιών, καθώς και τηλεπικοινωνιακών δικτύων και συσκευών χωρίς καμία δικαστική επίβλεψη για τρεις μήνες.

Κατ’ εφαρμογή του αντιτρομοκρατικού νόμου, οι βρετανικές αρχές σταμάτησαν τον David Miranda, βραζιλιάνο πολίτη ο οποίος βοηθούσε τη δημοσιογραφική έρευνα σχετικά με τις αποκαλύψεις του Edward Snowden, καθώς ταξίδευε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2013. Ο Miranda τέθηκε υπό κράτηση, υπέστη έλεγχο και ανακρίθηκε για εννέα ώρες με την υπόνοια ανάμειξης σε «κατασκοπεία» και «τρομοκρατία». Το κινητό τηλέφωνο, το laptop, ο εξωτερικός σκληρός δίσκός του καθώς και άλλα αντικείμενα κατασχέθηκαν.


Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται και η καθεμία και ο καθένας πρέπει να απαντήσουμε είναι: είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε τα δικαιώματά και τις ελευθερίες μας στη μάχη εναντίον της τρομοκρατίας;
— Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης, Διευθυντής της Διεθνούς Αμνηστίας Ελλάδας

 

Εγκλήματα σκέψης

Σε μια μοντέρνα εκδοχή του οργουελιανού «εγκλήματος σκέψης», άνθρωποι μπορεί πλέον να διωχθούν ποινικά για ενέργειες που έχουν εξαιρετικά ισχνή σχέση με πραγματική εγκληματική συμπεριφορά. Με τα αντιτρομοκρατικά μέτρα να εστιάζουν περισσότερο από ποτέ στην πρόληψη, οι κυβερνήσεις έχουν επενδύσει σε «προ-εγκληματικές» πολιτικές και στηρίζονται όλο και περισσότερο σε διοικητικά διατάγματα για να περιορίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία και άλλα δικαιώματα των πολιτών. Ως αποτέλεσμα αυτών των μέτρων πολλά άτομα έχουν τεθεί κάτω από απαγόρευση κυκλοφορίας, επιβάλλοντάς τους ταξιδιωτικές απαγορεύσεις ή ηλεκτρονική σήμανση χωρίς να έχουν κατηγορηθεί ή καταδικαστεί ποτέ για κάποιο αδίκημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι αρχές κρατούν κρυφά τα αποδεικτικά στοιχεία, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα όσοι κατηγορούνται για «προ-εγκλήματα» να μην είναι σε θέση να υπερασπιστούν επαρκώς τον εαυτό τους.

Στοχοποιώντας πρόσφυγες και μειονοτικές ομάδες

Μετανάστες και πρόσφυγες, υπερασπιστές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ακτιβιστές και μειονοτικές ομάδες έχουν αποτελέσει συγκεκριμένο στόχο των νέων εξουσιών, εξαιτίας της ανάλυσης του προφίλ τους συχνά με βάση στερεοτυπικές προκαταλήψεις, οδηγώντας έτσι στην πλήρη κατάχρηση νόμων οι οποίοι ορίζουν πολύ αόριστα την έννοια της τρομοκρατίας.
Πολλά κράτη-μέλη προσπαθούν να συνδέσουν την προσφυγική κρίση με την απειλή της τρομοκρατίας. Τον περασμένο Νοέμβριο, ουγγρικό δικαστήριο καταδίκασε τον Ahmed H, έναν Σύρο πολίτη που κατοικεί στην Κύπρο, σε δέκα χρόνια φυλάκισης για την διάπραξη «τρομοκρατικής ενέργειας». Αυτή η «τρομοκρατική ενέργεια» συνίστατο στο ότι πετούσε πέτρες και μιλούσε σε κοινό, με τη χρήση μεγάφωνου, κατά τη διάρκεια συγκρούσεων με την αστυνομία φύλαξης των συνόρων. Στην πραγματικότητα, ο Ahmed είχε ταξιδέψει μέχρι εκεί για να βοηθήσει τους ηλικιωμένους γονείς του στο ταξίδι τους, καθώς είχαν εγκαταλείψει τη Συρία για την Ευρώπη. Ενώ παραδέχθηκε ότι πετούσε πέτρες, ειδησεογραφικό υλικό δείχνει ότι ο Ahmed προσπαθούσε παράλληλα να ηρεμήσει το πλήθος.

Η σύζυγος του Ahmed, Nadia,  δήλωσε στη Διεθνή Αμνηστία: «Όλη η ζωή μας ήρθε ανάποδα. Προσπαθώ να είμαι μητέρα και πατέρας για τις κόρες μας, αλλά είναι πολύ δύσκολο. Μας λείπει ο Ahmed και ανησυχούμε για εκείνον».

Ανατριχιαστικές συνέπειες

Ο φόβος να μην χαρακτηριστεί κάποιος απειλή για την ασφάλεια ή «εξτρεμιστής» έχει ανατριχιαστικές συνέπειες, συρρικνώνοντας το χώρο για την ελεύθερη έκφραση. Στην Ισπανία, δύο κουκλοπαίκτες συνελήφθησαν και κατηγορήθηκαν για «εξύμνηση τρομοκρατικής ενέργειας» έπειτα από σατιρική παράσταση στην οποία η μια μαριονέτα κρατούσε ένα πανό με σλόγκαν το οποίο θεωρήθηκε ότι υποστήριζε μια ένοπλη ομάδα. Στη Γαλλία, ένα παρόμοιο ποινικό αδίκημα – «δικαιολόγηση τρομοκρατίας» – έχει χρησιμοποιηθεί για να κατηγορηθούν εκατοντάδες άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, για «αδικήματα» όπως είναι η δημοσίευση σχόλιων στο Facebook τα οποία όμως δεν υποκινούν τη βία.

Το 2015, τα γαλλικά δικαστήρια είχαν επιβάλλει 385 ποινές για «δικαιολόγηση τρομοκρατίας», το ένα τρίτο εκ των οποίων εις βάρος ανηλίκων. Ο ορισμός του όρου «δικαιολόγηση» παραμένει εξαιρετικά ευρύς.

Στην Ισπανία, ένα διάσημος μουσικός συνελήφθη και κρατήθηκε για μια σειρά κοινοποιήσεων στο Twitter, μια εκ των οποίων αφορούσε ένα ανέκδοτο στο οποίο ο τέως βασιλιάς Juan Carloς λάμβανε μια τούρτα-βόμβα ως δώρο γενεθλίων.

Τα μεροληπτικά αυτά μέτρα είχαν δυσανάλογο και βαθιά αρνητικό αντίκτυπο στους μουσουλμάνους, τους ξένους πολίτες ή τα άτομα που εκλαμβάνονται ως μουσουλμάνοι ή αλλοδαποί. Μεροληπτικές ενέργειες από την πλευρά του κράτους και των οργάνων του, θεωρούνται όλο και περισσότερο «ανεκτές» στο πλαίσιο της εθνικής ασφάλειας.

 «Ο ρόλος των κυβερνήσεων είναι να παράσχουν ασφάλεια για να μπορούν οι πολίτες να ασκούν ανεμπόδιστα τα δικαιώματά τους, όχι να αφαιρούν δικαιώματα υπό το πρόσχημα ότι τα υπερασπίζονται», δήλωσε ο Σπυρίδων-Ηρακλής Ακτύπης.

«Το ερώτημα, λοιπόν, που τίθεται και η καθεμία και ο καθένας πρέπει να απαντήσουμε είναι: είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε τα δικαιώματά και τις ελευθερίες μας στη μάχη εναντίον της τρομοκρατίας;»

_

Αναδημοσίευση από το website της Διεθνούς Αμνηστίας